აფორიზმები
სიყვარულზე
მუშა მიწყივ მუშაკობდეს, მეომარი გულოვნობდეს;
კვლა მიჯნურსა მიჯნურობა უყვარდეს და გამოსცნობდეს,
არცა ვისგან დაიწუნოს, არცა სხვასა უწუნობდეს.
ხამს, მელექსე ნაჭირვებსა მისსა ცუდად არ აბრკმობდეს,
ერთი უჩნდეს სამიჯნურო, ერთსა ვისმე აშიკობდეს,
ყოვლსა მისთვის ხელოვნობდეს, მას აქებდეს, მას ამკობდეს,
მისგან კიდე ნურა უნდა, მისთვის ენა მუსიკობდეს.
ვთქვა მიჯნურობა პირველი და ტომი გვართა ზენათა,
ძნელად სათქმელი, საჭირო გამოსაგები ენათა,
იგია საქმე საზეო, მომცემი აღმაფრენათა;
ვინცა ეცდების, თმობამცა ჰქონდა მრავალთა წყენათა.
მას ერთსა მიჯნურობასა ჭკვიანნი ვერ მიჰხვდებიან,
ენა დაშვრების, მსმენლისა ყურნიცა დავალდებიან,
ვთქვნე ხელობანი ქვენანი, რომელნი ხორცთა ჰხვდებიან;
მართ მასვე ჰბაძვენ, თუ ოდენ არ სიძვენ, შორით ბნდებიან.
მიჯნურსა თვალად სიტურფე ჰმართებს, მართ ვითა მზეობა.
სიბრძნე, სიუხვე, სიმდიდრე, სიყმე და მოცალეობა,
ენა, გონება, დათმობა, მძლეთა მებრძოლთა მძლეობა;
ვისცა ეს სრულად არა სჭირს, აკლია მიჯნურთ ზნეობა.
მიჯნურობა არის ტურფა, საცოდნელად ძნელი გვარი;
მიჯნურობა სხვა რამეა, არ სიძვისა დასადარი:
იგი სხვაა, სიძვა სხვაა, შუა უზის დიდი ზღვარი,
ნუვინ გაჰრევთ ერთმანერთსა! გესმას ჩემი ნაუბარი!
ხამს მიჯნური ხანიერი, არ მეძავი, ბილწი, მრუში,
რა მოჰშორდეს მოყვარესა, გაამრავლოს სულთქმა, უში,
გული ერთსა დააჯეროს, კუშტი მიჰხვდეს, თუნდა ქუში;
მძულს უგულოდ სიყვარული, ხვევნა, კოცნა, მტლაშა-მტლუში.
ამა საქმესა მიჯნური ნუ უხმობს მიჯნურობასა:
დღეს ერთი უნდეს, ხვალე სხვა, სთმობდეს გაყრისა თმობასა.
ესე მღერასა ბედითსა ჰგავს ვაჟთა, ყმაწვილობასა,
კარგი მიჯნური იგია, ვინ იქმს სოფლისა თმობასა.
არს პირველი მიჯნურობა არ-დაჩენა ჭირთა, მალვა,
თავის-წინა იგონებდეს, ნიადაგმცა ჰქონდა ხალვა,
შორით ბნედა, შორით კვდომა, შორით დაგვა, შორით ალვა,
დასთმოს წყრომა მოყვრისაგან, მისი ჰქონდეს შიში, კრძალვა.
ხამს, თავისსა ხვაშიადსა არვისთანა ამჟღავნებდეს;
არ ბედითად ჰაის ზმიდეს, მოყვარესა აყივნებდეს;
არსით აჩნდეს მიჯნურობა, არა-სადა იფერებდეს,
მისთვის ჭირი ლხინად უჩნდეს, მისთვის ცეცხლსა მოიდებდეს.
მას უშმაგო ვით მიენდოს, ვინ მოყვარე გაამჩივნო?
ამის მეტი რამცა ირგო მას ავნოს და თვითცა ივნოს,
რათამე-ღა ასახელოს, რა სიტყვითა მოაყივნოს?
რა გავა, თუ მოყვარესა კაცმან გული არ ამტკივნოს!
მიკვირს, კაცი რად იფერებს საყვარლისა სიყვარულსა!
ვინცა უყვარს, რად აყივნებს მისთვის მკვდარი, მისთვის წყლულსა?
თუ არ უყვარს, რად არა სძულს? რად აყივნებს, რაცა სძულსა?!
ავსა კაცსა ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა, გულსა.
თუ მოყვარე მოყვრისათვის ტირს, ტირილსა ემართლების;
სიარული, მარტოება ჰშვენის, გაჭრად დაეთვლების;
იგონებდეს, მისგან კიდე ნურაოდეს მოეცლების,
არ დააჩნდეს მიჯნურობა, სჯობს, თუ კაცსა ეახლების.
საბრალოა სიყვარული, კაცსა შეიქმს გულ-მოკლულად!
ამაოა ჭვრეტა ტურფისა, სიახლე საყვარელისა!
გულსა გარე საიმედო ია მორგე, ვარდი ყარე.
სულთა მოგცემ გულისათვის, სხვა მეტიმცა რა გამონე!
მაგრა წესია, მიჯნური მიჯნურსა შეებრალების.
"აქიმნიცა იკვირვებდეს: ესე სენი რა გვარია?
სამკურნალო არა სჭირს რა, სევდა რამე შემოჰყრია".
ბედითი ბნედა, სიკვდილი რა მიჯნურობა გგონია?
სჯობს, საყვარელსა უჩვენნე საქმენი საგმირონია!
თუცა ჰმართებს დედაკაცსა მამაცისა დიდი კრძალვა,
მაგრა მეტად უარეა არა-თქმა და ჭირთა მალვა.
რა უამეა პირის-პირ საყვარელისა ჭვრეტასა!
ხამს მოყვარე მოყვრისათვის თავი ჭირსა არ დამრიდად,
გული მისცეს გულისათვის, სიყვარული გზად და ხიდად;
კვლა მიჯნურსა მიჯნურისა ჭირი უჩნდეს ჭირად დიდად,
აჰა, მაქვსმცა უმისოსა ლხინი არმად, თავი ფლიდად!
რა სჯობს, რა კაცმან გიშერი ბროლ-ლალსა თანა ახიოს,
ანუ ბაღს ალვა საროსა ახლოს რგოს, მორწყოს, ახიოს,
მისსა მჭვრეტელსა ალხინოს, ვერ-მჭვრეტსა ავაგლახიოს!
ვაი მოყვარისა გაყრილსა, ახი ოს ეყოს, ახი ოს!
საყვარლისა სიახლესა მოშორვება გაამწარებ.
ავად შეჰფერობს მიჯნურსა მიჯნურობისა ცხადება!
იადონი მაშინ მოკვდეს, ოდეს ვარდმან იდამჭნაროს,
ხამს, უძებნროს ცვარი წყლისა, მისთვის თავი ყოვლგან აროს,
ვერ უპოვოს, რა ქმნას, ანუ გული რითა დაიწყნაროს!
წაგიკითხავს, სიყვარულსა მოციქულნი რაგვარ სწერენ?
ვით იტყვიან, ვით აქებენ? ცან, ცნობანი მიაფერენ.
"სიყვარული აგვამაღლებს", -- ვით ეჟვანი, ამას ჟღერენ,
შენ არ ჯერ ხარ, უსწავლელნი კაცნი ვითმცა შევაჯერენ!
მთვარე მზესა მოეშორვოს, მოშორვება გაანათლებს,
რა ეახლოს, შუქი დასწვავს, გაეყრების, ვერ იახლებს,
მაგრა ვარდსა უმზეობა გაახმობს და ფერსა აკლებს,
ჩვენ ვერ-ჭვრეტა საყვარლისა ჭირსა ძველასა გაგვიახლებს.
სჯობს, საყვარელსა მოყვარე რაზომც არ დაუძაბუნდეს!
ვინ მიჯნური არ ყოფილა, ვის სახმილი არა სწვავდა.
ვის არ უნახვან პატიჟნი, ვისთვის ვინ არა ბნდებიან?
მითხარ, უსახო რა ქმნილა, სულნი რად ამოგხდებიან?
არ იცი, ვარდი უეკლოდ არავის მოუკრებიან!
საყვარელმან საყვარელი ვით არ ნახოს, ვით გაწიროს!
ვარდი ვერ არის უმზეოდ, იყოს, დაიწყებს ჭნობასა.
შენ საყვარელსა რად აწყენ? ფუ მაგა მამაცობასა!
თუმც უნდოდით გასაყრელად, პირველ ერთად არ შეგყრიდა.
"სდევს მიჯნურსა ფათერაკი, საწუთროსა დაანაღვლებს,
მაგრა ბოლოდ ლხინსა მისცემს, ვინცა პირველ ჭირსა გასძლებს;
მიჯნურობა საჭიროა, მით სიკვდილსა მიგვაახლებს,
განსწავლულსა გააშმაგებს, უსწავლელსა გაასწავლებს".
თუ არ მოგყვეს საყვარელი, შენ მას მიჰყევ, რაცა სწადდეს.
მო და უყავ სამართალი, გაებჭობის გული გულსა.
თქვა: "დიაცსა ვინცა უყვარს, გაექსვის და მისცემს გულსა".
შეყრა არის პირიანი, ორთავეა რათგან ნება.
ცან, სამართალი მართალი გულისა გულსა მივა რად.
მზე მოგვეახლა, მოგვეცა ჩვენ მოშორვება ჩრდილისა.
წესია, გული გაჰკრთების ამბავსა გასაკრთომელსა.
აჰა, მიჰხვდეს შესაფერნი ყმა ქალსა და ქალი ყმასა.
რათგან ბოლო შეყრავეა, სიშორესა ვით ეთნებით?
დააშვენეთ ერთმანეთი, თავის-თავის ნუ დასჭნებით".
ბრძენთა უთქვამს სიყვარული, ბოლოდ მისი არ-წახდომა.
ახლად შეყრილსა მთვარესა, მზეო, ვით მოეშორები?
ბრძანა: "ჭირი დავივიწყოთ, რათგან ლხინი დაგვებადა".
მეგობრობაზე
ხამს მოყვრისათვის სიკვდილი, ესე მე დამიც წესად-რე.
ყმასა უთხრა: "ვინცა კაცმან ძმა იძმოს, თუ დაცა იდოს,
ხამს, მისთვის სიკვდილსა და ჭირსა თავი არ დაჰრიდოს".
ხამს გასრულება მოყვრისა სიყვარულისა მტკიცისა;
ძებნა წამლისა მისისა და ცოდნა ხამს, მართ უიცისა.
ხამს სტუმარი სასურველი, მასპინძელი მხიარული!
ხამს სიყვარული მოყვრისა უხვისა, უშურველისა.
ოდეს კაცსა დაეჭიროს, მაშინ უნდა ძმა და თვისი.
სამი არის მოყვრისაგან მოყვრობისა გამოჩენა:
პირველ, ნდომა სიახლისა, სიშორისა ვერ-მოთმენა,
მიცემა და არას შური, ჩუქებისა არ-მოწყენა,
გავლენა და მოხმარება, მისად რგებად ველთა რბენა.
ხამს, მამაცი გაგულისდეს, ჭირსა შიგან არ დაღონდეს,
მძულს, რა კაცსა სააუგო საქმე არად არ შესწონდეს.
კაცი ბრძენი ვერ გასწირავს მოყვარესა მოყვარულსა;
მე სიტყვასა ერთსა გკადრებ, პლატონისგან სწავლა-თქმულსა:
"სიცრუე და ორპირობა ავნებს ხორცსა, მერმე სულსა".
რათგან თავია სიცრუე ყოვლისა უბადობისა,
მე რად გავწირო მოყვარე, ძმა უმტკიცესი ძმობისა?!
არ-დავიწყება მოყვრისა აროდეს გვიზამს ზიანსა;
ვჰგმობ კაცსა აუგიანსა, ცრუსა და ღალატიანსა!
კაცი კაცსა მოელოდეს, მოსვლა დია ეამების.
ვინ მოყვარესა არ ეძებს, იგი თავისა მტერია.
მოყვარემან ვარდის კონა გულსა მკრა და დამიწყლელა.
ვერას ვერა იქმს ნაყოფსა ვარდი უმზეოდ ჭნობილი.
შენ ვერას ირგებ, მე გარგებ, ძმა ძმისა უნდა ძმობილი!
გულმან, გლახ, რა ქმნას უგულოდ, თუ გულსა გული ელია?!
მოშორვება და მოყვრისა გაყრა კაცისა მკვლელია,
ვინცა არ იცის, არ ესმის, ესე დღე როგორ ძნელია!
კაცსა მოყვრისა გაწირვა, ახ, მოუხდების, ახ, ავად!
გმირობაზე
ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს, ჭირს მიუხდეს მამაცურად.
ორგული და მოღალატე ნამსახურსა დავამგვანე,
ესე არის მამაცისა მეტის-მეტი სიგულვანე!
არ შეუდრკების ჭაბუკი კარგი მახვილთა კვეთასა.
სჯობს წავიდე, არ გავტეხნე, კაცსა ფიცნი გამოსცდიან;
აირნი, მისგან უნახავნი, დია, ვის-მე გარდუხდიან?
ერთგულთათვის კარგი ნუ გშურს, ორგულიმცა შენი კვდების!
წესი არის მამაცთაგან მოჭირვება, ჭირთა თმენა,
არვის ძალუც ხორციელსა განგებისა გარდავლენა.
რა უარეა მამაცსა, ომშიგან პირის მხმეჭელსა,
შემდრკალსა, შეშინებულსა და სიკვდილისა მეჭველსა!
კაცი ჯაბანი რათა სჯობს დიაცსა, ქსლისა მბეჭველსა?
სჯობს სახელისა მოხვეჭა ყოველსა მოსახვეჭელსა!
ვერ დაიჭირავს სიკვდილსა გზა ვიწრო, ვერცა კლდოვანი;
მისგან გასწორდეს ყოველი, სუსტი და ძალ-გულოვანი;
ბოლოდ შეყარნეს მიწამან ერთგან მოყმე და მხცოვანი,
სჯობს სიცოცხლესა ნაზრახსა სიკვდილი სახელოვანი!
თვით რაცა ჰბრძანოთ, მართალ ხართ: სხვა სხვისა ომსა ბრძენია.
კვლა იტყვის: "მიკვირს ნაღველი კაცისა ჭკუიანისა.
რა მჭვუნვარებდეს, რას არგებს ნაკადი ცრემლთა ბანისა?
სჯობს გამორჩევა, აზრობა საქმისა დასაგვანისა".
თუ ბრძენი ხარ, ყოვლნი ბრძენნი აპირებენ ამა პირსა:
ხამს მამაცი მამაცური, სჯობს, რაზომცა ნელად ტირსა,
ჭირსა შიგან გამაგრება ასრე უნდა, ვით ქვიტკირსა.
თავისისა ცნობისაგან ჩავარდების კაცი ჭირსა.
ნეტარ, მამაცი სხვა რაა, არ გასძლოს, რაცა ჭირია!
ჭირსა გადრეკა რად უნდა, რა სასაუბრო პირია!
მაგრა თუ ჭირსა არ დასთმობ, ლხინი რა დასათმობია!
ამოა, კარგსა მოყმესა რა ომი გაჰმარჯვებოდეს,
ამხანაგთათვის ეჯობნოს, ვინცა მას თანა-ჰხლებოდეს,
მიულოცვიდნენ, აქებდენ, მათ აგრე მყოფთა სწბებოდეს,
ჰშვენოდეს დაკოდილობა, ცოტაი რამე ჰვნებოდეს.
ასი ათასსა აჯობებს, თუ გამორჩევით მქმნელია.
რა ზედა წვიმდენ ღრუბელნი და მთათა აღტყდეს ღვარია,
მოვა და ხევთა მოგრაგნის, ისმის ზათქი და ზარია,
მაგრა რა ზღვათა შეერთვის, მაშინ ეგრეცა წყნარია.
ესეაო მამაცისა მეტის მეტი სიგულოვნე:
ოდეს მტერსა მოერიო, ნუღარ მოჰკლავ დაიყოვნე;
გინდეს სრული მამაცობა, ესე სიტყვა დაიხსოვნე.
პოეზიაზე
კვლა აქაცა ეამების, ვინცა ისმენს კაცი ვარგი,
გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი.
ვითა ცხენსა შარა გრძელი და გამოსცდის დიდი რბევა,
მობურთალსა -- მოედანი, მართლად ცემა, მარჯვედ ქნევა,
მართ აგრევე მელექსესა ლექსთა გრძელთა თქმა და ხევა,
რა მისჭირდეს საუბარი და დაუწყოს ლექსმან ლევა.
მაშინღა ნახეთ მელექსე და მისი მოშაირობა!
რა ვეღარ მიჰხვდეს ქართულსა, დაუწყოს ლექსმან ძვირობა,
არ შეამოკლოს ქართული, არა ქმნას სიტყვა-მცირობა,
ხელ-მარჯვედ სცემდეს ჩოგანსა, იხმაროს დიდი გმირობა.
მოშაირე არა ჰქვიან, თუ სადმე თქვას ერთი, ორი,
თავი ყოლა ნუ ჰგონია მელექსეთა კარგთა სწორი;
განაღა თქვას ერთი, ორი, უმსგავსო და შორი-შორი,
მაგრა იტყვის: "ჩემი სჯობსო", უცილობლობს ვითა ჯორი.
მესამე ლექსი კარგია არს სანადიმოდ, სამღერელად,
სააშიკოდ, სალაღობოდ, ამხანაგთა სათრეველად;
ჩვენ მათიცა გვეამების, რაცა ოდენ თქვან ნათელად.
მოშაირე არა ჰქვიან, ვერას იტყვის ვინცა გრძელად
სწავლასა და შრომაზე
რასაცა ეძებ, მიჰხვდები, უცილოდ არ ასცილდები.
ასი გმართებს გაგონება, არ გეყოფის, არ, ერთხელი.
მე ვინ ვაქებ? ათენს ბრძენთა ხამს აქებდეს ენა ბევრი!
არა ვიქმ, ცოდნა რას მარგებს ფილოსოფოსთა ბრძნობისა!
მით ვისწავლებით, მოგვეცეს შერთვა ზესთ მწყობრთა წყობისა.
არ ვინანი გარდასრულსა, ბრძენთა სიტყვა დავაღადრო.
ბრძენი ხარ და გამორჩევა არა იცი ბრძენთა თქმულებ.
არას გარგებს სწავლებული, თუ არა იქმ ბრძენთა თქმულსა:
არ იხმარებ, რას ხელსა ჰხდი საუნჯესა დაფარულსა?
გონიერთა მწვრთელი უყვარს, უგუნურთა გულსა ჰგმირდეს.
რაცა ვისცა საქმე თვით სჭირს, სხვათათვისცა ევარგების.
რასცა მიწვრთიხარ, იწვართე; გკადრო, უწვრთელი ვირია.
მქმნელი საქმისა ძნელისა კაციმცა იყო ცნობილი.
ბოლოდ ყოვლი დამალული საქმე ცხადად გამოცხადდეს.
რაცა მოგინდეს, უცილოდ იქმთ, იგი არ აგცილდების
ზნეობაზე
ვარდთა და ნეხვთა ვინათგან მზე სწორად მოეფინების,
დიდთა და წვრილთა წყალობა შენმცა ნუ მოგეწყინების!
მე შენი ქება ვითა ვთქვა, ბრძენთაგან საქებარისა!
ვითა ზემთისა წყარომან, მოჰრწყე ყვავილი ბარისა.
უცებნი მოსრნის მცოდნელთა ცოდნამან, ხელოვნებამან.
სმა-ჭამა დიდად შესარგი, დება რა სავარგულია?
რასაცა გასცემ, შენია; რაც არა, დაკარგულია!"
რად დასწამებ სიმწარესა ყოველთათვის ტკბილად მხედსა?
ბოროტიმცა რად შეექმნა კეთილისა შემოქმედსა!
კაცი ცრუ და მოღალატე ხამს ლახვრითა დასაჭრელად.
"საუბარმან უმეცარმან შმაგი უფრო გააშმაგოს!
ხამს, თუ კაცმან გონიერმან ძნელი საქმე გამოაგოს,
არ სიწყნარე გონებისა მოიძულოს, მოიძაგოს.
ვინცა ურჩ ექმნას, იქმნების თავისა არ მადლიერი.
ხელმან ვარდი რად იხელთა, რათგან ასრე ვერ მოჰკრეფდა!
კარგი საქმე კაცსა ზედა აზომ თურე არ წახდების.
მამაცისა სიცრუვესა ნეტარ სხვანი რამცა ჰგვანდეს.
… "გონიერი ხამს, აროდეს არ აჩქარდეს,
რაცა სჯობდეს, მოაგვაროს, საწუთროსა დაუწყნარდეს".
ქმნა მართლისა სამართლისა ხესა შეიქმს ხმელსა ნედლად.
უხვად გავსცემდეთ, ვავსებდეთ, სიძუნწე უმეცრულია.
კარგად ვერვს ვერ მოივლენს კაცი აგრე გულ-ფიცხელი.
გული კრულია კაცისა, ხარბი და გაუძღომელი,
გული ჟამ-ჟამად ყოველთა ჭირთა მთმო, ლხინთა მდომელი;
გული-ბრმა, ურჩი ხედვისა, თვით ვერას ვერ გამზომელი,
ვერცა ჰპატრონობს სიკვდილი, ვერც პატრონია რომელი!
კვლა გულსა ეტყვის: "დათმობა ჰგვანდეს სიბრძნისა წყაროთა,
არ დავთმოთ, რა ვქმნათ, სევდასა, მითხარ, რა მოუგვაროთა?"
რამცა სადა გაუმარჯვდა კაცსა, ფიცთა გამტეხელსა!
ცუდთა კაცთა საუბარი კაცსა მეტად დააჭმუნვებს.
ავსა კაცსა ურჩევნია, ავსამცა რას ადრე სცნობდა!
მტერი მტერსა ვერას ავნებს, რომე კაცი თავსა ივნებს.
სჯობს უყოლობა კაცისა, მომდურავისა ყოლასა.
ვინ დამბადა, შეძლებაცა მანვე მომცა ძლევად მტერთად.
მართლად უთქვამს მეცნიერსა: "წყენააო ჭირთა ბადე".
ვისთვის ჰკვდები, ვერ მიჰხვდები, თუ სოფელსა მოიძულებ.
ვარდსა ჰკითხეს: "ეგზომ ტურფა რამან შეგქმნა ტანად, პირად?
მიკვირს, რად ხარ ეკლიანი? პოვნა შენი რად-ა ჭირად?"
მან თქვა: "ტკბილსა მწარე ჰპოვებს, სჯობს, იქმნების რაცა ძვირად;
ოდეს ტურფა გაიაფდეს, აღარა ღირს არცა ჩირად".
არას გარგებს შეჭირვება; რომ სჭმუნვიდე, რა გერგების?
დიდი ლხინია ჭირთა თქმა, თუ კაცსა მოუხდებოდეს.
უნახობა და სიცრუვე, ვა, საწურთოსა ფლიდისა!
ყმამან უთხრა: "ვინცა ჭმუნავს, ცუდია და ცუდად სცდების".
კაცო, ძალსა ნუ იქადი, ნუცა მოჰკვეხ ვითა მთრვალი!
სჯობს სიშორე დიაცისა, ვისგან ვითა დაითმობის.
თქვა: "ყვავი ვარდსა რას აქნევს, ანუ რა მისი ფერია!
მაგრა მას ზედა ბულბულსა ჯერთ ტკბილად არ უმღერია".
რაცა მინდა, არა მაქვს, რაცა მაქვს, არ მომინდების.
ხმობა უნდა ჟამიერად, სააჯოსა ყოვლსა თხრობა.
მართლად თქმულა: "არა ჰმართებს ყვავსა ვარდი, ვირსა რქანი ".
ნახეთ, თუ ოქრო რასა იქმს, კვერთხი ეშმაკთა ძირისა!
რა, ოქრო მისთა მოყვასთა აროდეს მისცემს ლხენასა,
დღედ სიკვდილამდის სიხარბე შეაქმნევს კბილთა ღრჭენასა,
შესდის და გასდის, აკლია, ემდურვის ეტლთა რბენასა,
კვლა აქა სულსა დაუბამს, დაუშლის აღმაფრენასა.
კაცსა დასვრის უგულობა…
წყალი სწრაფით რად დავასხი ცეცხლსა, ძნელად დასაშრეტსა!
ჩქარად ეცეს, ვერ გაუძლებს გული ლხინსა მეტის-მეტსა.
ცრუ კაცი კარგად ვერას იქმს საქმესა გაძნელებულსა,
თქმულა: "სიწყნარე გმობილი სჯობს სიჩქარესა ქებულსა!"
აგრევე გული კაცისა მოსაგვარებლად ძნელია,
ჭირსა და ლხინსა ორსავე ზედა, მართ ვითა ხელია,
მიწყივ წყლულდების, საწუთრო მისი აროდეს მრთელია.
იგი მიენდოს სოფელსა ვინცა თავისი მტერია!
ვცან სიმოკლე ბოროტისა, კეთილია შენი გრძელი.
რათგან მიჰხვდა დაკარგული ლომი მზესა წახდომილსა,
აღარა ვსტირთ სატირალსა, აღარ დავსდებთ თვალთა მილსა.
დია მძულს მეტი მოყვრისა შიში, კრძალვა და რიდობა,
მძულს გაუწყვედლად კუშტობა, და სულ-მძიმობა, დიდობა;
თუ მოყვარეა გულისა, ქმნას ჩემკე მონაზიდობა,
თვარა მე ჩემდა, იგ მისდა, დია სჯობს კიდის-კიდობა.
მაგრა თქმულა: "კარგის მქმნელი კაცი ბოლოდ არ წახდების".
ჭვრეტა ახელებს მჭვრეტელთა, ყოფა-ქცევისა და ზმისა.
შიში ვერ იხსნის სიკვდილსა, ცუდნია დაღრეჯილობა.
ყოლა ლხინთა ვერ იამებს კაცი ჭირთა გარდუხდელი.
გონიერთა მწვრთელი უყვარს …
გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გვრდემლი ტყვიისა რბილისა.
შაირობა პირველადვე სიბრძნისაა ერთი დარგი.
მეორე ლექსი ცოტაი, ნაწილი მოშაირეთა,
არ ძალ-უც სრულ-ქმნა სიტყვათა, გულისა გასაგმირეთა, --
ვამსგავსე მშვილდი ბედითი ყმაწვილთა მონადირეთა:
დიდსა ვერ მოჰკვლენ, ხელად აქვს ხოცა ნადირთა მცირეთა.
რა ვარდმან მისი ყვავილი გაახმოს, დაამჭკნაროსა,
იგი წავა და სხვა მოვა ტურფასა საბაღნაროსა.
რაღაა იგი სინათლე, რასაცა ახლავს ბნელია?!
მთვარესა მცხრალსა ვარსკვლავმან ვითამცა ჰკადრა მტერობა?
ლეკვი ლომისა სწორეა, ძე იყოს, თუნდა ხვადია.
… "მამა ყოველი ძისაგან ითავსებოდა".
უხვად გასცემდი, ზღვათაცა შესდის და გადედინების.
კაცმან საქმე მოიგვაროს, ვეჭვ, ჭმუნვასა ესე სჯობდეს.
მზესა მთვარე შეეყაროს, დაილევის, დაცაჭნების;
გლახაკთა მიეც საჭურჭლე, ოქრო, ვერცხლი და რვალია.
განგებაა, სწორად მოჰკლავს, ერთი იყოს, თუნდა ასი.
ავსა კარგად ვერვინ შესცვლის, თავსა ახლად ვერვინ იშობს.
განგებასა ვერვინ შესცვლის, არ-საქმნელი არ იქმნების.
კაცსა მოჰხვდეს საწადელი, რას ეძებდეს, მისი პოვნა,
მაშინ მისგან აღარა ხამს გარდასულთა ჭირთა ხსოვნა.
თვარ ვისმცა ექმნა გორლითა შეკვრა თავისა მრთელისა!
ალმასისა ხამს ლახვარი ლახვრად გულისა სალისა!
მიმდონი საწუთროსანი მისთა ნივთთაგან რჩებიან;
იშვებენ, მაგრა უმუხთლოდ ბოლოდ ვერ მოურჩებიან;
ვაქებ ჭკუასა ბრძენთასა, რომელნი ეურჩებიან.
რა ერთსა გცემდენ ათასნი, ეგრეცა მოგერევიან.
ყოლა ჭირი არ ეგების, თუმცა ლხინმან არ არ დასძლია.
რა აქიმი დასნეულდეს, რაზომ გინდა საქებარი,
მან სხვა უხმოს მკურნალი და მაჯაშისა შემტყვებარი;
მას უამბოს, რაცა სჭირდეს სენი, ცეცხლთა მომდებარი,
სხვისა სხვამან უკეთ იცის სასარგებლო საუბარი.
რა ჭირი კაცსა სოფელმან მოუთმოს მოუთმინამან;
ქაცვი ლერწამმან, ზაფრანა იმსგავსოს ფერად მინამან.
ჰკადრა: "რა კაცსა სოფელმან მისცეს წადილი გულისა,
ხსოვნა არა ხამს ჭირისა, ვით დღისა გარდასულისა".
ვარდი შექმნილა ზაფრანად, აწ ია შეიკონების!
საწუთრო კაცსა ყოველსა ვითა ტაროსი უხვდების:
ზოგჯერ მზესა და ოდესმე ცა რისხვით მოუქუხდების.
აქამდის ჭირი ჩემზედა, აწ ასე ლხინად უხვდების,
რათგან შვება აქვს სოფელსა, თვით რად ვინ შეუწუხდების?
ცუდი არის დამზრალისა გასათბობლად წყლისა ბერვა.
სჯობს სიციცხლისა გაძლება, მისთვის თავისა დადება;
მაგრა დამალე, არ გაჩნდეს შენი ცეცხლისა კვლა დება.
მომკალ, კაცსა სიცოცხლისა სწორად რაღა მოეხმაროს!
ეგე ასრე არ იქმნების, ვითა ჩიტნი არ გაქორდენ.
ჩემი ჩემებრ არვინ იცის, რა მამწარებს, რა მატკბუნებს.
ზოგჯერ თქმა სჯობს არა-თქმასა, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდების.
განგებით ქმნილსა რისხვასა ვერავინ დაჰრიდებია!
მზისა შუქთა ვერ-მჭვრეტელი ია ხმების, ვარდი ჭნების,
თვალთა ტურფა საჭვრეტელი ყველა რამე ეშვენების.
არას გარგებს სიმძიმილი, უსარგებლო ცრემლთა დენა.
მიეც გლახაკთა საჭურჭლე, ათავისუფლე მონები,
შენ დაამდიდრე ყოველი, ობოლი, არას მქონები:
მიღწვიან, მომიგონებენ, დამლოცვენ, მოვეგონები.
გული, ცნობა და გონება ერთმანერთზედა ჰკიდიან:
რა გული წავა,იგიცა წავლენ და მისკენ მიდიან;
უგულო კაცი ვერ კაცობს, კაცთაგან განაკიდიან;
შენ არ გინახავს, არ იცი, მას რომე ცეცხლნი სწვიდიან.
თუ თავი შენი შენ გახლავს, ღარიბად არ იხსენები.
არა თუ კაცთა, სასჯელი ქვათაცა შემაძრწენია.
თუღა მოჰნახავ, მონახე, ქმენ, რაცა შენი ფერია.
თავსა მრთელსა რად შეიკრავ, წყლულსა ახლად რად იწყლულებ!
მაშა ლხინსა ვინ მოიმკის, პირველ ჭირთა უმუშაკო?
უბოროტო ვის ასმია, რაც-ა საქმე საეშმაკო,
რად ემდური საწუთროსა? რა უქმნია უარაკო?!
რაცა არ გწადდეს, იგი ქმენ, ნუ სდებ წადილთა ნებასა.
ჰკითხე ასთა, ქმენ გულისა, რა გინდა ვინ გივაზიროს!
ბრძენი? ვინ ბრძენი, რა ბრძენი? ხელი ვითა იქმს ბრძნობასა?
ნუ იქმ, არ სჯობს საქმითა, ნუ ხარ თავისა მტერითა!
მჯობი ყოვლისა სოფლისა, წყლისა, მიწისა და ხისა;
არ-სასმენლისა მოსმენა არს უმჟავესი წმახისა.
გველსა ხვრელით ამოიყვანს ენა ტკბილად მოუბარი.
მზისა შუქთა მომლოდინე ვარდი სამ დღე არ დაჭკნების.
საწუთრო ნაცვლად გვატირებს, რაც ოდენ გაგვიცინია.
ძველი წესია სოფლისა, არ ახლად მოსასმენია.
სწყუროდეს, წყალსა ვით დაღვრის კაცი უშმაგო, ცნობილი?
ვარდი ამას ვით იაზრებს; მზე მომშორდეს, არ დავზრეო,
ანუ ჩვენ, გლახ, რა გვერგების, რა ჩასვენდეს გორსა მზეო?
გულო, გიჯობს, გაუმაგრდე, თავი სრულად გაიკლდეო.
სადაცა გწადდეს, მუნ იყავ მითვე წესითა მაგითა,
გწადდეს – გულითა ბრძენითა, გწადდეს – ცნობითა შმაგითა;
მაგა გცევითა ტურფითა, ანაგებითა ნაგითა,
ოდენ გამაგრდი, არ მოჰკვდე, არ დასდნე ცეცხლთა დაგითა.
ვჰგმობ მუხთალსა საწუთროსა, ზოგჯერ უხვსა, ზოგჯერ ძვირსა.
კაცი არ ყველა სწორია, დიდი ძეს კაცით კაცამდის.
ვარდი ჭნებოდა, ღვრებოდა, ალვისა შტო ირხეოდა;
ბროლი და ლალი გათლილი ლაჟვარდათ გარდიქცეოდა;
გაჰმაგრებოდა სიკვდილსა, ამისთვის არ უმხნეოდ-ა.
წყლულსა დანა ვერა ჰკურნებს, გაჰკვეთს, ანუ გაამსივნებს.
ნუ ამრუდებ უმართლესსა, ნუ წაიწყმედ ამით სულსა!
დღისით ვერ ნათობს სანთელი და ღამით შუქნი კრთებიან.
დგომა მგზავრისა ცდომაა, კარგსა იქმს, თავსა სწვრთიდესა.
მართლად იტყვის მოციქული: "შიში შეიქმს სიყვარულსა".
დიდთა ხელთა მოერევის, მცირე დასწვავს ნაბერწკალი!
ხამს ყოვლისა დაჯერება, ბრძენი სჯერა მოწევნადსა.
მით დიაცსა სამალავი არას თანა არ ეთხრობის.
მას მკურნალმან ვერა ჰკურნოს თუ არ უთხრას, რაცა სჭირდეს.
უმსგავსო საქმე ყველაი მოკლე და მით ოხერია.
ბინდის გვარია სოფელი, ესე თურ ამად ბინდდების,
კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდების!
მკურნალმანცა ვერა ჰკურნოს თავისისა სისხლის მხვერტსა.
კარგი რამ მჭირდეს, გიკვირდეს, ავი რა საკვირველია!
სიკვდილამდის ვის მოუკლავს თავი კაცსა მეცნიერსა?
რა მისჭირდეს, მაშინ უნდან გონებანი გონიერსა!
მოყვარე მტერი ყოვლისა მტრისგანაც უფრო მტერია;
არ მიენდობის გულითა, თუ კაცი მეცნიერია.
ვა, საწუთრო, სიცრუვით თავის სატანას ადარე,
შენი ვერავინ ვერა ცნას, შენი სიმუხთლე სად არე;
პირი მზისაებრ საჩინო სად უჩინო ჰყავ, სად არე?
რა საბრალოა გავსილი მთვარე, ჩანთქმული გველისა.
თუ ყვავი ვარდსა იშოვებს, თავი ბულბული ჰგონია.
"მსგავსი ყველაი მსგავსსა შობს", ესე ბრძენთაგან თქმულია.
ლუჯად ჩანს შუქი მთვარისა, მზისაგან შუქ-ნაკრთომისა.
ზამთარი ვარდსა გაახმობს, ფურცელნი შთამოსცვივიან,
ზაფხულის მზისა სიახლე დასწვავს, გვალვასა სჩივიან,
მაგრა მას ზედა ბულბულნი ტურფასა ხმასა ყივიან, --
სიცხე სწვავს, ყინვა დააზრობს, წყლულნი ორჯერვე სტკივიან.
ვინ ღირს-ა, თუ-მცა წყალობით ცა მიწყივ მობრუნდებოდა!
ბოროტსა სძლია კეთილმან, არსება მისი გრძელია!
ამოა კარგი ლაღობა, ლაღსა შევეიქმს ლაღებად.
მზე მნათობთაცა დაჰფარავს, არცაღა ნათლად ხომნია.
მზე რა ვარდთა შემოადგეს, დაშვენდნენ და შუქნი არნენ,
აქანამდის ჭირ-ნახულთა ამას იქით გაიხარნეს.
მზემან შუქნი შემომადგნა, ვარდი მით ვჩან არ-დამზრალი.
ნარგისთათ იძვის ბორიო, ვარდსა ზრავს, იანვარია.
თქვეს: "ბოროტსა უმყოფიო, კეთილნია შენთვის მზანი!"
მზე ღრუბელსა მოჰფარვოდა, ქუშდებოდა, ვარდსა ზვრიდა,
მაგრა მისსა შვენებასა რამცა ვითა დაფარვიდა?!
მაშინღაა ლხინი ამო, რა გარდიხდის კაცი ჭირსა.
მთვარე ცისკრისა ვარსკვლავსა რა თანა-შეესწოროსა,
ორნივე სწორად ნათობენ, მოჰშორდეს, მოეშოროსა;
არა თუ იგი მოშორდეს, მართ ცამან მოაშოროსა,
მათად საჭვრეტლად მჭვრეტელმან, ხამს, თავი იქედგოროსა.
მზეო, თქვენ შუქნი მიჰფინეთ, ჰაი, რა ავი დარია!
მოიშორვა კაეშანი, გული მდედრი აქვიტკირა,
გლოვა ცვალა სიხარულად, აღარავინ აატირა.
