ქართველი ერი - მიჯაჭვული პრომეთე
ქართველი ერი თავისი წარმომავლობით, ენითა და დამწერლობით განსხვავებულ, გამორჩეულ მოდგმას ეკუთვნის. სტატია პრომეთესა და ამირანის მითს და მის ასახვას ლესია უკრაინკას, აკაკი წერეთლისა და გალაკტიონის პოეზიაში მიმოიხილავს.
ქართველი ერი, მისი წარმომავლობა, მისი ენა და დამწერლობა მიეკუთვნება ინდო-ევროპელების, სემიტებისა და ქამიტებისგან განსხვავებულ, სულ სხვა მოდგმას. ნოდარ დუმბაძე ამბობდა, მე მგონი ქართველები ციდან არიან ჩამოცვენილები, გარშემო არსად ჩანს მათი ახლობელი ხალხი და არც ისტორიაში ფიქსირდებაო ასეთი ხალხები. ეს ასე სულაც არ არის. სინამდვილეში მთელი განვლილი საუკუნის კვლევებმა დაადასტურა, რომ კავკასიელი იბერები (ქართები ან ქართლელები), კოლხები (ლაზ-მეგრელები), სვანები, აფხაზები, ჩერქეზები, ადიღეველები, დაღესტნის რამდენიმე უძველესი ეთნოსი, ჩეჩნები და ინგუშები, ურარტუელები, მცირე აზიის უძველესი ხალხები, მათ შორის ქალაქი ტროა, შუმერები, პელასგები, ეტრუსკები, ძველი ესპანეთის, პორტუგალიის, საბერძნეთის, იტალიის მოსახლეობა იყვნენ კავკასოიდური რასის მედიტერანული ქვერასის წარმომადგენელნი, მედიტერანულ ქვერასას კი იბერიული ქვერასა ეწოდება სხვაგვარად. "ნეოლითური (ძვ.წ. 10, 200 - ძვ.წ. 2000 წლებს შორის პერიოდი) ხანის არამარტო ესპანეთის, არამედ საფრანგეთის, ინგლისისა და გერმანიის მთელი ტერიტორიისა, ყოველ შემთხვევაში რაინამდე, ეკუთვნოდა, როგორც ჩანს იბერიულ რასას." ასკვნის ფრიდრიხ ენგელსი უძველესი მსოფლიოს ისტორიის ფუნდამენტური, მრავალწლიანი შესწავლის შემდეგ. ეს ხალხები რა თქმა უნდა არ იყვნენ ქართველები, ისინი ასეულობით სხვადასხვა დიდი და მცირე ეთნოსის წარმომადგენლები იყვნენ, მაგრამ მათი ენები ეკუთვნოდა ერთ ენათა ჯგუფს და იზიარებდნენ საერთო იბერო-კოლხურ ცივილიზაციას. როგორც ინდო-ევროპელია ყველა - კელტებიც, გერმანელებიც, სლავებიც, სპარსელებიც, მაგრამ სხვადასხვა ხალხები და ერები წარმოქმნეს, ასევე იყვნენ იბერო-კოლხებიც. მესოპოტამიაში ისინი ძვ.წ. 30-ე საუკუნეში გამოჩენილმა სემიტებმა, აქადებმა დაიპყრეს და 8 საუკუნის განმავლობაში მათზე დომინაციისთვის ბრძოლაში გაიმარჯვეს, ძვ.წ. 22-ე საუკუნეში შუმერთა სრული ასიმილაცია მოახდინეს და გააქრეს, სამაგიეროდ თავად აითვისეს მათი ცივილიზაცია და გააგრძელეს ის. დაიწყო მესოპოტამიაში აქადური, სემიტური პერიოდი. ზუსტად იგივე მოხდა ევროპის კონტინენტზე, მაგრამ ამ შემთხვევაში არა სემიტებმა, არამედ ინდო-ევროპელებმა იმძლავრეს. ისინი თავს დააცხრნენ იბერო-კოლხური ცივილიზაციის ხალხებს კუკუტენი-ტრიპილიას და იამნაიას უძველესი და განვითარებული "არიული" კულტურებიდან წამოსულები, რომლებიც დღევანდელი რუსეთის ევროპული ნაწილის და უკრაინა-რუმინეთის ტერიტორიებზე იყო განფენილი. პირველად კელტები დაიძრნენ, მათ გერმანიკული ხალხები მოყვნენ და ბოლოს სლავები. ხალხთა ამ დიდი გადასახლების ტალღებს ვერ გაუძლეს იბერო-კოლხებმა და გაინდოევროპელდნენ. მათი სახელი ევროპაში მხოლოდ პირინეის ნახევარკუნძულსღა შემორჩა, რომელსაც იბერიის ნახევარკუნძული ეწოდება. სწორედ ამ დიდ გარდატეხებს ეხება ამირანის, იგივე პრომეთეს მითი. პრომეთე არის უძველესი იბერო-კოლხური ცივილიზაციის არქეტიპული პერსონიფიკაცია, რომელიც მხოლოდ კავკასიაში დატოვეს, მიაჯაჭვეს შემვიწროებელმა ინდო-ევროპელებმა (ზევსი). ზევსმა კავკასიას მიაჯაჭვა ამ ცივილიზაციის საბოლოო ნარჩენები. ვინც საქართველოს და საერთოდ კავკასიის ისტორია იცის, კარგად მიხვდება რომ ამ რეგიონის ცხოვრება არასოდეს ყოფილა მას მერე მოსვენებული და ძალიან ჰგავს სწორედ პრომეთეს გაუნელებელი ტანჯვის ისტორიას.
ლესია უკრაინკას ლექსი
სწორედ ამ ყველაფრის გამო დიდმა უკრაინელმა პოეტმა ქალმა, ლესია უკრაინკამ მიუძღვნა ქართველ ერს შემდეგი ლექსი, რომელიც 1896 წელს გამოაქვეყნა:
მოსტაცა ღმერთებს უკვდავების ციური ცეცხლი.
რამდენი ხელი წაეტანა ციურ ნაპერწკალს...
ვის არ ხიბლავდა ხალხის ბედის ვარსკვლავმორბედი?!
ტიტან პრომეთეს დიდებულმა შთამომავლობამ
გაიზიარა ღვთაებრივი წინაპრის ბედი"
ტანჯვა, ბორკილი, დამცირება, განდევნილობა,
ადრე სიკვდილი ველურსა და უცხო მხარეში.
ახლაც ასეა მეგობრებო, მეფობს წყვდიადი!
ხმა აღიმაღლეთ! საშინელი სუფევს ქაოსი!
თავისუფალი, გაბედული მესმოდა ხმები,
ვითარცა ტყეთა, სალთა კლდეთა გამოძახილი...
ახლა ის მიწყდა და დუმილი მზარავს უმეტეს,
მაგრამ მგონია, გავხდი, ძმებო იმად, რაც ვიყავ.
პრომეთეუსის ქედუხრელო შთამომავალნო
არა, არწივი არ კორტნიდა თქვენს მკერდს არასდროს...
თვით ასპიტები გისერავდნენ მამაცნო, გულებს!
თქვენ არ ყოფილხართ მიჯაჭვული კავკასიონზე,
რომლის გვირგვინი დათოვლილი ციმციმებს შორით,
და მთელ მსოფლიოს მოაგონებს პრომეთეს ტანჯვას.
ჩვენო მტარვალო, უმზაკვრესო! ტყვილად არ გაფრთხობს
რკინის მუსიკა ჟანგმოდებულ ბორკილებისა...
შენ გეშინია, ის უწყალო ხმა შემზარავი
თვით შენს ქვის გულსაც რომ მოხვდეს და გააპოს ორად!
ძრწოდე ამ ხმაზე როგორც შორის გამოძახილი,
თავისუფლების, სიმამაცის ისმის ქუხილი
და შენს უსაზღვო ძალადობას საზღვარს დაუდებს
უკანასკნელი შეძახილი - ჯალათს სიკვდილი!
პრომეთე და ამირანი
"ოჰ, პრომეთე... შენი ტანჯვის გამო ტირიან ამორძალები, რომელთა ცხენთა ფლოქვები თქერავენ კოლხეთის ველებს... იგლოვენ ჩრდილოეთის ტრამალებში მცხოვრები ველური სკვითები. გმინავენ არიელები - არესის ძენი! კავკასიის კლდეთა ნაკვეთი ქალაქებიდან მათი შუბების ჟღრიალი ისმის!"
ვაინახები (ინგუშები და ჩეჩნები) ამირანს ან პრომეთეს - ფხარმატს ეძახიან - ტიტანი რომელმაც შექმნა ერები, ცივილიზაცია და ენები, მოუტანა ადამიანებს ცოდნის ცეცხლი და ასწავლა მისი გამოყენება, მეტალის დამუშავება და საკვების ცეცხლზე მომზადება. ვაინახები ამბობდნენ, რომ ფხარმატი მიჯაჭვულია ყაზბეგის მთაზე.
აკაკი წერეთელმაც მიუძღვნა ამ თემას ლექსი:
"კავკასიის ქედზე იყო ამირანი მიჯაჭვული,
ყვავ-ყორანი ეხვეოდა, დაფლეთილი ჰქონდა გული.
ქვეყნად ცეცხლის მოტანისთვის გულს ცეცხლი არ ჰნელდებოდა,
და რაღაცა მანქანებით წყლული ისევ მთელდებოდა.
ჰქონდა ჭირში მოთმინება, არც ჰკვენოსა, არც ოხვრიდა,
უსამართლო ძლიერებას, მონურად ქედს არ უხრიდა
ბოლოს მაინც გამარჯვება დარჩა! ყველა გააოცა,
და ის ღვაწლი მაგალითად მიწის შვილთა მან გადმოსცა...
კავკასიის მაღალ ქედზე მიჯაჭვული ამირანი
არის მთელი საქართველო, და მტრები კი ყვავ-ყორანი.
მოვა დრო და თავს აიშვებს, იმ ჯაჭვს გაწყვეტს გმირთა გმირი!
სიხარულად შეეცვლება ამდენი ხნის გასაჭირი!"
დაე მეძინოს...
ხედავ ჩემს შუბლზე ღიმილს დამცინავს?
როდესაც ნანა მესმის ძიძების -
ბევრს ეშინოდეს...
ჩემი სასტიკი და ულმობელი გამოღვიძების...
ვით გათენებას,
ვხედავ სიზმრებს... არა თქვენებურს!"
გალაკტიონ
ფოტოგალერეა
კრებული „საქართველო“ · კატეგორია რედაქციული დაჯგუფებაა.





