მიხეილ ჯავახიშვილი
მისი ნამდვილი გვარია ადამაშვილი. ჯერ წინამძღვრიანთკარის, შემდეგ, ყირიმის რუსულ სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელში სწავლობდა. სასწავლებელი არ დაუმთავრებია,ოჯახში დატრიალებული ტრაგედიის გამო: ყაჩაღებმა მოუკლეს დედა და და, მამა ამ უბედურებას გადაჰყვა. საქართველოში დაბრუნდა, ალავერდის სასწავლებელში სწავლობდა. მისი პირველი მოთხრობა იყო \"ჩანჩურა\", ცნობილი \"ივერიას\" რედაქტორი იყო. ხელისუფლება დევნიდა. ამას გაერიდა და ერთხანს პარიზის უნივერსიტეტში სწავლობდა, ევროპაში.იმოგზაურა. მერე საქართველოში სხვისი პასპორტით დაბრუნდა. დააპატიმრეს და სამი წლით დონის როსტოვში გადაასახლეს. მერე ისევ საქართველოში ჩამოვიდა.
\"კვაჭი კვაჭანტირაძე\", \"ჯაყოს ხიზნები\", \"გივი შადური\", \"არსენა მარაბდელი\", \"თეთრი საყელო\", \"ქალის ტვირთი\", მოთხრობები...
ოცდაათიან წლებში მიხეილ ჯავახიშვილი საქართველოს მწერალთა კავშირის პრეზიდენტსა და განათლების სახალხო კომისარს, ტროცკისტ მალაქია ტოროშელიძეს დაუპირისპირდა, ამ უკანასკნელის მიერ ქართული ლიტარატურის კლასიკის აკრძალვის გამო.
ოცდაჩვიდმეტში მწერალთა კავშირის შენობაში პაოლო იაშვილმა თავი მოიკლა. კავშირის სხდომამ პოეტის საქციელი ანტისაბჭოთა პროვოკაციად შერაცხა. ჯავახიშვილი ერთადერთი ადამიანი იყო, რომელმაც ეს გააპროტესტა. ოთხ დღეში, 26 ივლისს, კავშირის პრეზიდიუმმა გადაწყვეტილება მიიღო: \"მიხეილ ჯავახიშვილი, ჯაშუში და დივერსანტი, განდევნილ იქნას მწერალთა კავშირიდან და ფიზიკურად განადგურდეს\". მისი მეგობრები და კოლეგებიაიძულეს ეღიარებინათ ჯავახიშვილი, როგორც კონტრ-რევოლუციონერი ტერორისტი. მხოლოდ კრიტიკოსმა გერონტი ქიქოძემ დატოვა კავშირის სხდომა პროტესტის ნიშნად.
ჯავახიშვილი მალე დააპატიმრეს და ბერიას თანდასწრებით წამების ქვეშ ხელი მოაწერინეს \"აღიარებაზე\". 40 ქვეყნის ჯაშუშობა დააბრალეს და დახვრიტეს.
მასზე ცენზურა მხოლოდ 60-იანი წლების დასაწყისში.მოიხსნა.
მისი ქალიშვილის, რუსუდან ჯავახიშვილის მოგონებებიდან.
1937 წლის ზაფხულში ქვიშხეთში ვისვენებდით. მამა დასასვენებლად რამდენიმე დღის ჩამოსული იყო. 14 აგვისტოს, დილის 6 საათზე, ჩეკისტები დაგვადგნენ თავზე და მამას დაპატიმრების ორდერი წარუდგინეს. ყველა ფეხზე წამოვცვივდით. ვერ გავიგე, რა მოხდა. ჩემი და კიოდა, ჩეკისტებს უყვიროდა, მიხეილ ჯავახიშვილსაც თუ დააპატიმრებთ, ვიღა დაგრჩებათო. მამას ხელისუფლებასთან კონფლიქტი არ ჰქონდა, მაგრამ არც ახლოს იყო. ერთხელ ბერიას მეუღლეს, ნინა გეგეჭკორს, ოპერის თეატრში შეხვდა. ნინას მისთვის უთქვამს, ლავრენტის ძალიან უნდა, რომ ჩვენთან მობრძანდეთო . დედა თურმე მამას ეხვეწებოდა, გეპატიჟება და ბერიას ნუ გააწყენინებო. ის კი პასუხობდა , არ შემიძლია. მას გუნდრუკს ვერ ვუკმევო. ბერიამ ვერ დაიმორჩილა. იგი ლავრენტისთან რომ მისულიყო და მასთან ახლო ურთიერთობა ჰქონოდა, როგორც სხვა მწერლებს, ცოცხალი გადარჩებოდა, მაგრამ მიხეილ ჯავახიშვილი ხალხის საყვარელი მწერალი აღარ იქნებოდა. იმ მწერლებს ის ლაქა დღემდე მოჰყვებათ.
ერთხელ მწერალთა კავშირიდან მამა და ერთი მწერალი მოდიოდნენ, თურმე იმ მწერალს მისთვის უთქვამს, რა კარგი დრო დადგაო. მამას უპასუხია, რა კარგი დრო დადგა, თავზე ჩეკისტი გვაზისო. ეს სიტყვები ბერიას მიუტანეს. მამა თავის კაბინეტშივე უწამებია. ხელი ყურში გაურტყამს. მამა სკამიდან გადავარდნილა. ბერია ფეხებით მის გულზე შემდგარა და უთქვამს, აი, ახლა გაზის ჩეკისტი თავზეო.
საკანში საშინლად აწამებდნენ. მასთან ერთად მოსე გვალია იჯდა. იგი მამის რეაბილიტაციის შემდეგ ჩვენს ოჯახში მოვიდა და მოგვიყვა, მამას როგორ აწამებდნენ. თურმე ყოველდღე გაჰყავდათ და საშინელი ნაწამები შეჰყავდათ. ფრჩხილებსაც კი აძრობდნენ.
ერთხელ მამა პატიმრებს რაღაცას უყვებოდა. ამ დროს შესულან და დასაკითხათ გაუყვანიათ. რამდენიმე საათის შემდეგ საკანში ცოცხალ-მკვდარი შეუყვანიათ, ცოტა ხნის შემდეგ წამომდგარა და პატიმრებისთვის უკითხავს, სად გავჩერდითო. წარმოიდგინეთ როგორი ნებისყოფა უნდა ჰქონოდა, რომ საშინელი წამების შემდეგ ამბის მოყოლა ისევ გაეგრძელებინა.
მიხეილ ჯავახიშვილი ,,ტროიკამ“ 1937 წლის 21 სექტემბერს გაასამართლა. თურმე განაჩენი კონიაკის წრუპვით გამოჰქონდათ.მწერალს კონიაკით გამომთვრალი ,,ტროიკის“ წევრებისათვის მიუმართავს: ,,მე უდანაშაულო ვარ! ქართველი ხალხისა და ჩემი სამშობლოს წინაშე არავითარი დანაშაული არ მიმიძღვის, მაგრამ, რადგან, ზვარაკია საჭირო, მზად ვარ საქართველოს თავი შევწირო, თქვენ მე მომსპიბთ, მაგრამ იმას ვერასოდეს წაშლით, რაც დავტოვე. საქართველოს მიწა-წყალზე ისეთი მუხა დავრგე, რომლის ფესვებს ვერასოდეს აღმოფხვრით. მე გამანადგურებთ, იმას კი ვერ მოსპობთ. განაჩენის გამოტანის შემდეგ მწერალი დასახვრეტთა საკანში შეიყვანეს.
იქ მოხვედრილი და შემთხვევით გადარჩენილი ერთი პატიმარი იგონებს: კუთხეში მიმჯდარიყო ძვალტყავადქცეული ჩია ტანის მოხუცი, ღრმად ჩაცვენილი თვალებით, საშინლად გაყვითლებული, წვერგაბურდული... პირველად შევკრთი კუთხეში მიწყობილი ჩონჩხის დანახვაზე, დიაღ, ჩონჩხი, ნამდვილი ანატომიური ჩონჩხი იყო. ჩურჩულებდა. აი, იმ ჩონჩხ ადამიანზე მითხრეს, მიხეილ ჯავახიშვილი არისო. ცოტა დამაკლდა, კინაღამ ქვითინი დავიწყე, მაგრამ როგორღაც თავი შევიმაგრე...“
პატიმრები დასახვრეტად ცალკ-ცალკე გაჰყავდათ, გასვლისას თუმე ყველა მიხეილ ჯავახიშვილს ემშვიდებებოდა. მწერლის წასაყვანად რომ მისულან, საკანში საშინელი ჩხუბი ამტყდარა. თავადაც სასიკვდილოდ განწირული პატიმრები თურმე ზედამხედველებს მწერალს დასახვრეტად არ ატანდნენ..
მისი საფლავის ქვაზე ასეთი წარწერაა: \"აქ არ განისვენებს მიხეილ ჯავახიშვილი, აქ მისი სული ტრიალებს\".

\"ჩვენი დროის 10 მცნება\", რომელიც ქალიშვილს მიუძღვნა.
