|
ესეი 1 January 2010 "პირველი რუსის" ამბავი ლაშა ბუღაძე
ილუსტრაცია
აგერ უკვე თითქმის ცხრა წელი გავიდა "პირველი რუსის" დაწერიდან და ზოგიერთებს დღემდე ვერ გაურკვევიათ, რა უფლებით შევძვერი წმინდა მეფის საძინებელში (მოთხრობაზე "გაბრაზებულთა" ციტირებას ვახდენ) და რატომ არ ავუკრძალე ჩემ თავს, საერთოდ, ამ თემაზე წერა. "გაბრაზებულებში", რაც ყველაზე სამწუხარო იყო, ახალგაზრდებიც შედიოდნდენ და დღესაც, როცა სტუდენტებთან, სკოლის მოსწავლეებთან, ლიტერატურით ან - თუკი უფრო ზუსტები ვიქნებით - ტელევიზორის მეშვეობით გაცნობილი ადამიანის ნახვით დაინტერესებულ მკითხველ-მაყურებლებს ვხვდები, დარბაზში აუცილებლად აღმოჩნდება ხოლმე ამ მოთხრობაზე გაბრაზებული ერთი-ორი მკაცრი ახალგაზრდა.
სიმართლე რომ ვთქვათ, ადრე, თუნდაც სამი-ოთხი წლის წინ, ასეთი "ავები" შთამბეჭდავ უმრავლესობაში იყვნენ, უმცირესობაში კი, როგორც წესი, ჩემდამი თანაგრძნობით გამსჭვალული თითო-ოროლა მკითხველი იყო (სწორედ მკითხველი - ამას ხაზს ვუსვამ!), რომლებიც ამაოდ ცდილობდნენ "გაბრაზებულთაგან" ჩემი და ჩემივე ტექსტის დაცვას. სულ ახლახან კი კვლავაც მოვხვდი ერთ-ერთ ასეთ დისკუსიაზე და, არ დავმალავ, სასიამოვნო ცვლილების მომსწრე გავხდი: გაბრაზებულები უმცირესობაში აღმოჩნდნენ, თანაგრძნობით აღსავსენი კი უმრავლესობაში. თუმცა, შესაძლოა, ეს დისკუსია სულაც არ ასახავდა ობიექტურ სურათს და, უბრალოდ, კეთილგანწყობილთა პატარა პლანეტაზე მოვხვდი...
ამ მოთხრობის შესახებ რამდენიმენაირი შეფასება მომისმენია: გაბრაზებულების, რომლებიც უშუალოდ მე მლანძღავენ და არა ტექსტს (ვინაიდან მოთხრობა, ანუ "პირველი რუსი", როგორც წესი, წაკითხული არა აქვთ და მის შესახებ სხვების დამახინჯებული მონათხრობით მსჯელობენ), - იმედგაცრუებულების: ანუ მათი, ვინც ამაოდ ელოდა ველურ პორნოგრაფიას, რომლის მონაწილეც მათი აზრით (და ჩემი ვარაუდით) თამარ-მეფე უნდა ყოფილიყო და სინამდვილეში კი ბანალური სატირა დაუხვდათ რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობებზე, და ბოლოს - პროფესიონალების, რომელთაც ტექსტი ლიტერატურული თვალსაზრისით არ მოეწონათ (თუმცა მწერლებში ისეთებიც იყვნენ - და ეს ყველაზე მეტად მაკვირვებდა - რომლებიც ამბობდნენ, რომ მოთხრობა ეთიკურ-მორალური თვალსაზრისით არ უნდა დამეწერა), მაგრამ, მიუხედავად ამისა, საჯარო კრიტიკისგან თავს იკავებდნენ, რათა მათი ესთეტიკური სკეფსისი იდეოლოგიური კრიტიკის ნაწილად არ აღექვა ლიბერალურ უმცირესობას.
ასე რომ, პრაქტიკულად ეს მოთხრობა არავის მოსწონებია. უფრო სწორად, რაც პოპულარული გახდა, მას შემდეგ აღარ მოეწონათ, თორემ სკანდალამდე რვა თვით ადრე, როცა "პირველი რუსი" ირაკლი კაკაბაძის ჟურნალში "დრო მშვიდობისა" გამოქვეყნდა, არაერთი კომპლიმენტი მიმეღო მის შესახებ.
ვინც ყველაზე ხმაურიანად მლანძღავდა, იმათ - ამაში არაერთხელ დავრწმუნებულვარ - საერთოდ არ ჰქონდათ (და არც აქვთ) ეს ტექსტი წაკითხული. ახლა შევეჩვიე, თორემ ადრე შოკში მაგდებდა ასეთების სიჯიუტე და თავდაჯერებულობა. ერთხელ - შუა სკანდალის დროს - რომელიღაც სატელევიზიო გადაცემაში ვიღებდი მონაწილეობას და კეკლუცურ-მაზოხისტური ჟინით შეპყრობილი, ანონიმ-მაყურებელთა სატელეფონო ლანძღვებს ვისმენდი, ხოდა ერთ-ერთს, რომელმაც ყოველგვარ ზღვარს გადააჭარბა ფანტაზიორობის თვალსაზრისით (რაც ახსენა, ასეთი არაფერი მეწერა ჩემ მოთხრობაში), პატრიოტული ექსტაზით თქმული მონოლოგი ამ შეკითხვით შევაწყვეტინე: ეს მოთხრობა წაკითხული თუ გაქვთ-მეთქი? მან კი უპაუზოდ, დაფიქრების გარეშე მიპასუხა: არა, მაგ სიბინძურეს როგორ წავიკითხავდიო. ასეთებს დღემდე ვაწყდები. ჯერ იქადაგებენ (მოქადაგე სტუდენტები და სკოლის მოსწავლეები არიან ამ მხრივ საინტერესონი), მერე კი ჭეშმარიტად საბჭოური პათოსით დაგაყრიან მორალისტურ შეკითხვებს: რა უფლებით? როგორ გაბედეთ? რატომ თავი არ შეიკავეთ? და ა.შ. ამ თემაზე, გულწრფელად რომ ვთქვა, მეც ბევრი მიქადაგია: გავბრაზებულვარ მათზე, ვისაც ზედაპირული დამოკიდებულება აქვს საკუთარი ქვეყნის ისტორიის მიმართ და წარსულს (ისევე როგორც აწმყოსა და მომავალს) სადღეგრძელოებიდან, კვარცხლბეკებიდან მომზირალი მკვდარი გმირების გამჭოლ ჭვრეტს; მიქადაგია ახალი საქართველოს "მორწმუნე" იდეოლოგ-ცენზორებზე და დაუღალავად მილაპარაკია ჩემი მოთხრობის პერსონაჟების, თამარისა და იურის ალეგორიულ სახეებზე ("თამარი მუდამ მოლოდინში მყოფი, შეურაცხყოფილი და მოტყუებული საქართველოა, იური ბოგოლუბსკი კი - რუსეთი".), და, ჩემდა სამარცხვინოდ, იმასაც მივმხვდარვარ, რომ ამ ქადაგებასა და საკუთარი სიმართლის მტკიცებაში, უკვე თავად ვქცეულიყავი სადღეგრძელოდ და რომ ბოდიშებს, სინამდვილეში, არც მეტი, არც ნაკლები, კლასიკური პატრიოტული მოთხრობის გამო ვიხდიდი. დღეს ყველაზე მეტად სწორედ ეს არ მომწონს ამ ტექსტში - მისი ბანალური პატრიოტული სწორხაზოვნება (რუსი - ცუდია, ქართველი - კარგი) და თუკი რაიმეს შევცვლიდი, ან, უფრო სწორად, შევარბილებდი ამ მოთხრობაში არა საძინებელში მომხდარ ეპიზოდს, არამედ სწორედ ხსენებულ მყვირალა პატრიოტულ პათოსს. თუმცა, ცხადია, რეალურად არც არაფერს შევცვლი და "პირველი რუსი" კვლავაც ისეთად და იმად დარჩება, როგორც თავის დროზე დაიწერა და რასაც სინამდვილეში წარმოადგენს: ეს ტექსტი ჩემი ერთადერთი პატრიოტული მოთხრობაა და, ეჭვი მაქვს, თუმცა რა ეჭვი, დარწმუნებული ვარ, რომ ოდესმე მასაც შეიტანენ სასკოლო სახელმძღვანელოებში...
ამიტომაც იყო, თავისებურად რომ ბრაზდებოდნენ მეცამეტე საუკუნის ლიტ-პორნოს წაკითხვის მოლოდინში მყოფი მოქალაქეები, რა სახმაურო ეს მოთხრობაა, არაფერი არ იყოო. ეს ადამიანები, რომელთაც პირობითად იმედგაცრუებულები ვუწოდე, როგორც ჩანს, ამაოდ ელოდნენ თამარისა და იურის პერვერტული სექსის ჩემეულ აღწერას... რვაასი წლის წინანდელ მათრახებსა და ტყავის ტრიკოებს... ხელთ კი ლიტერატურულ-პოლიტიკური (და, რაც მთავარია, პატრიოტული) სატირა შერჩათ. შესაბამისად, ამიტომაც გაუკვირდათ ზოგიერთებს - აბა, ბოდიში რის გამო მოიხადაო?
საქმეც ესაა: ბოდიშები არ ყოფილა. იყო: ცენზურა, შიში და პროპაგანდა.
თუმცა სჯობს თანმიმდევრულად მოვყვე ყველაფერს.
1. პირველი უკმაყოფილო
პირველი ხმაური მოთხრობის გამოქვეყნებიდან რვა (!) თვის თავზე ატყდა. "პირველი რუსი" 2001 წლის მაისში გამოქვეყნდა ჟურნალში "დრო მშვიდობისა", რომლის რედაქტორიც ირაკლი კაკაბაძე გახლდათ. ჟურნალი საქართველოში არსებული კონფლიქტებისა და მოლაპარაკებების საერთაშორისო კვლევითი ცენტრის ეგიდით გამოდიოდა და მას ნიდერლანდური ფონდი "ქორდეიდი" აფინანსებდა (მოგვიანებით ამიტომაც ამბობდნენ, რომ მე სწორედ ჰოლანდიელებმა დამიკვეთეს თამარ მეფეზე ამის დაწერა). იდეაში, "დრო მშვიდობისა" სამეცნიერო, პოლიტიკური ჟურნალი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ირაკლი კაკაბაძემ ის ლიტერატურულ-სახელოვნებო გამოცემად აქცია. მართალია, სტატიებიც ბლომად იყო, მაგრამ ძირითად ადგილს მაინც ლექსები, მოთხრობები, ფოტოები და თავად ირაკლი კაკაბაძის ამაღელვებელ-ლირიკული "სიყვარულის დოქტრინები" იკავებდა. პირველად სწორედ "დრო მშვიდობისას" რედაქციაში გაარჩიეს "პირველი რუსი", მე და ირაკლი შეგვაქეს და - თუ არ ვცდები - 100 ლარიც მომცეს (სისხლიანი ჰოლანდიური ფული).
როგორც ლელაკო ცისკარიშვილმა მომიყვა მოგვიანებით (ის მაშინ რედაქტორის თანაშემწედ მუშაობდა ამ ჟურნალში), პირველი უკმაყოფილება ჩემი წამოსვლისთანავე გამოთქმულა ცენტრის ერთ-ერთი თანამშრომლის მიერ, - ქართველი კონფლიქტოლოგები ჩაის და ნამცხვრეულს მიირთმევდნენ და ამ უკმაყოფილო ქალბატონსაც სწორედ მაშინ უთქვამს: ისე ეგეთი რამე მაინც როგორ დაწერაო. ეს იყო და ეს, ამის შემდეგ ჩემი მოთხრობა მთელი რვა თვის განმავლობაში არ გახსენებიათ.
"დრო მშვიდობისა", მაქსიმუმ, ორმოცდაათ კაცს ჩავარდნოდა ხელში (კარგი, მაგრამ სრულიად არაპოპულარული ჟურნალი გახლდათ) და, ალბათ, ამდენივე (ან, შეიძლება, ამაზე ცოტა) მკითხველი ჰყავდა ჩემს ტექსტსაც.
რვა თვის შემდეგ - წაკითხვაზე რა მოგახსენოთ - მაგრამ ეს "პირველი რუსი" მთელი საქართველოს განხილვის საგანი გახდა.
2. პირველი გაბრაზებული
მაისი (მოთხრობის გამოქვეყნების თვე) მშვიდობიანად გაილია, ზაფხულმა კი საერთოდ ჩაკლა მკითხველური ჟინი და "დრო მშვიდობისას" 2001 წლის პირველი ნომერიც სრულ დავიწყებას მიეცა. ივნისში ერთადერთი მკითხველიღა ჰყავდა ამ ტექსტს და ისიც მე ვიყავი: "პირველი რუსი" მამაჩემს წავუკითხე რიხიანად (მაშინ ასე ვკითხულობდი) და ხელებიც ენერგიულად ვიქნიე. მამაჩემი, მახსოვს, რომელიღაც მორიგი კედლის მოხატვით იყო დაკავებული (ცხენზე ამხედრებულ მეფეებს ხატავდა), მე კი ქალი-მეფის უიღბლო საქორწინო ღამის ამბებს დავყვიროდი თავზე...
ივლის-აგვისტოში ეს ტექსტი მეც კი არ გადამიკითხავს, 11 სექტემბერს ნიუ-იორკს ფუნდამენტალისტი-მუსლიმანები დაესხნენ თავს და მსოფლიოშიც ჯვაროსნულ ომებზე დაწერილი რომანები გახდა პოპულარული... ზოოფილებზე დაწერილი ტექსტები სრულიად არააქტუალური გახდა.
ასე განვლო შემოდგომამაც და ახალი წელიც დადგა.
2002 წლის 10 იანვარს, ერთ-ერთ გამომცემლობაში სტუმრობისას, მამუკა ხანთაძემ მეფისტოფელური სიცილით მომაწოდა გაზეთი "რეზონანსი", რომელშიც დიდი ენთუზიაზმით "მწყევლიდა" ტრადიციულ ორთაბრძოლათა ცენტრ-სასწავლებელ "ხრიდოლის" შეფი (სამწუხაროდ, მისი გვარ-სახელი არ მახსოვს).
ამ წერილში უკვე ყველაფერი იყო, რასაც შემდეგ ყველანაირი ჯურის გაბრაზებული გაიმეორებდა: ა) რომ მე მაფინანსებდნენ, რათა ქართული სიწმინდეებისთვის დამეცინა. ბ) რომ მე ვარ რაღაც ჯგუფის ნაწილი, რომელსაც ქართველობის (!) მოსპობა სურს. გ) რომ მე უნდა დავისაჯო წმინდანის შეურაცხყოფისთვის. დ) რომ მე თავად ვარ ავადმყოფი. ე) რომ მე მეზიზღება ქართველი ქალი და, საერთოდ, ქალები (მახსოვს, ასეთი ფრაზაც იყო: "რა ქალებთან გაქვთ, თქვე საწყლებო, საქმე?!". ეს გახლდათ პასუხი აბზაცზე "პირველი რუსიდან": "უკანალი ჩავარდნილი - ანუ ქართული. ოდნავ შესამჩნევი ღინღლი ნორჩ სახეზე - ესეც ქართული. ჯანმრთელი თმა და გადაბმული წარბები, როგორც ფრესკაზეა".) ვ) რომ ხელები უნდა დაუმტვრიო ამის დამწერს (ამას კიდევ ხშირად მოვისმენ!) და ბოლო: ზ) რომ ჩემნაირები ბოლოს ყველა ვარიანტში ჯოჯოხეთში ხვდებიან (!).
- ესენი ნაღდად გცემენ, - მითხრა მამუკა ხანთაძემ და მერე ამიხსნა კიდეც, ვინ იყვნენ ეს ხრიდოლელები (რაც მართალია მართალია, სახელი კი ერქვათ ტოლკიენის გმირებივით შესაფერისი).
ცხადია, ვინც იქ იყო, ყველა იცინოდა, მათ შორის მეც, მაგრამ, გულწრფელად რომ ვთქვა, პირველად სწორედ მაშინ შემეშინდა.
არ ვიცი, ექნებოდა თუ არა ამ წერილს რაიმენაირი გაგრძელება, პასუხი რომ არ დაეწერა ირაკლი კაკაბაძეს. ირაკლი პირველი იყო, ვინც საჯაროდ დამიცვა, ხრიდოლელს საგანმანათლებლო ლექცია წაუკითხა, საქართველოს სიყვარულზე ყვირილი ვერაფერი დიდი პატრიოტიზმიაო და, მართალია, დელიკატურად, მაგრამ თავისი დისიდენტური წარსული და აწმყოც შეახსენა (ანუ მე მართლა მიბრძოლია, თქვენსავით ბუტაფორიული ხმლები არ მიქნევიაო).
ირაკლის პასუხებმა დიდი მოწონება დაიმსახურა ჩვენს პაწია წრეში და მე ვიფიქრე, რომ ეს მცირე კონფლიქტი ამოწურულია. კმაყოფილიც კი ვიყავი, რომ ჩემს მივიწყებულ ტექსტს რაღაცნაირი გამოხმაურება მაინც მოჰყვა. თუნდაც მისი დაბეჭდვიდან რვა თვის თავზე
|