ედუარდ შევარდნაძე - როცა რუსეთს ყოფილ ავტონომიებში პრობლემები შეექმნება, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთი
ედუარდ შევარდნაძე - როცა რუსეთს ყოფილ ავტონომიებში პრობლემები შეექმნება, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მიმართ მოსკოვის პოზიცია სხვაგვარი იქნება
აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატმა ნაპო მესხიამ გაზეთ "საქართველოს რესპუბლიკაში" გამოქვეყნებულ ვრცელ სტატიაში "მწარე სიმართლე _ დაუფარავად! დაგვიანებული წერილი საქართველოს მეორე პრეზიდენტს, ბატონ ედუარდ შევარდნაძეს, ანუ გულახდილი საუბარი იმაზე,თუ როგორ გასხვისდა აფხაზეთი", ექსპრეზიდენტი შევარდნაძე "ქვეყნისათვის საზიანოდ დაშვებულ საბედისწერო შეცდომებში" დაადანაშაულა და "საჯაროდ, ყველას გასაგონად ჩადენილი ცოდვების მონანიებისკენ" მოუწოდა.
თავის წერილში მესხია აფხაზეთში ომამდე, საომარი მოქმედებებისა და ომის შემდგომ განვითარებულ არაერთ ეპიზოდს იხსენებს და ექსპრეზიდენტ შევარდნაძისგან არაერთ კითხვაზე პასუხის გაცემას მოითხოვს.
ნაპო მესხიას წერილზე საქართველოს მოსახლეობა და განსაკუთრებით აფხაზეთიდან დევნილი საზოგადოება ბევრს იმსჯელებს. ჩვენც შევეცადეთ წერილში დასმულ უმთავრეს კითხვებზე პასუხი, თავად ედუარდ შევარდნაძისაგან მიგვეღო.
- ბატონო ედუარდ, აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი ნაპო მესხია თქვენ "ქვეყნისათვის საზიანოდ დაშვებულ საბედისწერო შეცდომებში" გადანაშაულებთ და საჯაროდ, ყველას გასაგონად ჩადენილი ცოდვების მონანიებისკენ მოგიწოდებთ. მესხია წერს - "იქნებ სცადოთ ბატონო ედუარდ!". ჩვენ კი გთხოვთ, იქნებ სცადოთ ბრალდებებზე პასუხის გაცემა. აპირებთ თუ არა გაითვალისწინოთ რჩევა და მართლაც მოინანიოთ აფხაზეთის საკითხში დაშვებული შეცდომები?
- ჯერ ერთი, უნდა ვთქვა, რომ მხოლოდ მსიამოვნებს ის აქტიურობა, რომელსაც ზოგიერთი მოქალაქე, მათ შორის ბატონი მესხია იჩენს აფხაზეთის პრობლემებთან დაკავშირებით.
რაც შეეხება კონკრეტულ ბრალდებებს, მე არაერთხელ გამიცია პასუხი და კიდევ მზად ვარ გავცე. მაგრამ, ბატონი მესხია ისეთ და იმდენ საკითხებს აყენებს, რომლებზეც მე ჩემს წიგნში ვსაუბრობ. იგი კი ამბობს, რომMთქვენ წიგნში ასე და ისე წერთო, მაგრამ ეტყობა, ჩემი წიგნი სრულად წაკითხული არ აქვს. ჩემს წიგნში აფხაზეთზე თუ არ დავწერდი, აბა, რაზე უნდა დამეწერა?
ბატონ ნაპოს ბევრი ცალმხრივი ინფორმაცია აქვს და მასთან დავას ხომ ვერ დავიწყებ. ყველაფერი ისე არ იყო, როგორც ბატონი ნაპო წერს. დაერეკა ერთხელ და ეკითხა, ასე იყო თუ არა. ვიმეორებ, მე ცუდს არაფერს ვხედავ იმაში, რომ ამ კაცმა აღნიშნული პრობლემისადმი ინტერესი გამოიჩინა და როგორც თავად ხედავს, ისე წერს.
- ნაპო მესხია ამტკიცებს, რომ აფხაზეთში ომის დაწყების თავიდან აცილება შესაძლებელი იყო. თქვენი აზრი ემთხვევა დეპუტატ მესხიას შეხედულებას, თუ თქვენ სხვა მოსაზრება გაქვთ?
- მან ალბათ არ იცის, რატომ მოხდა აფხაზეთში ჯარების შეყვანა. ომის დაწყება არც არავის უფიქრია. კარგად უნდა გავარკვიოთ, თუ რატომ შევიყვანეთ ჯარი აფხაზეთში. მაშინ არც პარლამენტი იყო, მე არც სახელმწიფოს მეთაური ვიყავი და არც პრეზიდენტი, იყო სახელმწიფო საბჭო.
სოჭი-სოხუმის რკინიგზის მონაკვეთზე შემადგენლობები იძარცვებოდა, თანხაც მახსოვს, ზარალმა 12 მილიარდი რუსული რუბლი შეადგინა. ასე გაგრძელება რომ არ შეიძლებოდა, ცხადი იყო. საქართველო იძულებული იქნებოდა აენაზღაურებინა ზარალი. მაშინ მთავარსარდალი არ ვიყავი, ვიყავი სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე და საბჭოს სხდომაზე გამოვედი და ვთქვი, რომ ეს ისეთი ორგანიზებული და მძიმე დანაშაულია, რომ ამას მილიცია ვერ მოერევა, ამიტომ საჭიროა ჯარის შეყვანა და ჯარს უნდა ჰქონდეს მხოლოდ მატარებლების გაცილების უფლება. იმასაც დავაზუსტებ, რომ ჩემი წინადადება იყო, გახსნილიყო სამი პუნქტი, ერთი სამტრედიის მახლობლად, მეორე სოხუმის რაიონში და მესამე ლესელიძეში. რამდენიმე ასეულ ჯარისკაცსა და ოფიცრებს დაეკისრებოდათ მატარებლების გაცილება და თავიდან აიცილებდნენ ამ ძარცვას. ასეთი იყო ჩანაფიქრი.
ომის დაწყებას არავინ აპირებდა. მაშინ ერთადერთი სამხედრო ძალა იყო გვარდია, რომელსაც კიტოვანი მეთაურობდა, მაგრამ მე რომ მთავარსარდალი არ ვიყავი, ისე გამოდიოდა, თითქოს კიტოვანისთვის ჩემი ბრძანება სავალდებული არ იყო. შემდეგ პოლიცია ისე შეიყვანეს, ჩემთვის არაფერი უკითხავთ და პირველად თოფი მაშინ გავარდა, როცა პოლიცია გალიდან ოჩამჩირეში გადაადგილდებოდა. გალი-ოჩამჩირის გზის მონაკვეთზე მაშინ მგონი ერთი ადამიანი დაიღუპა.
მატარებლების გაცილებასთან დაკავშირებით სატელეფონო საუბარი მქონდა ვლადისლავ არძინბასთან. მან მითხრა, ყველაფერი გავიგე, თანახმა ვარ, მაგრამ დეტალების გასარკვევად ვინმე ჩამოვიდეს და ამიხსნასო. მეორე დღეს სოხუმში გაემგზავრა ბატონი სიგუა, მაგრამ არძინბა ვერ იპოვა და ვერ დაელაპარაკა. ორი თუ სამი დღის შემდეგ კიტოვანი ახალციხეში რუსების მიერ მიღებული ტანკებით და ზარბაზნებით აფხაზეთისკენ დაიძრა და სოხუმს მიადგა. მაშინ მე დავურეკე და კატეგორიულად ავუკრძალე სოხუმში შესვლა. გაფრთხილების მიუხედავად კიტოვანი სოხუმში მაინც შევიდა და ჩემს სატელეფონო ზარებს არ პასუხობდა.
ჩემი დანაშაული ის არის, რომ როცა კიტოვანი გაჯიუტდა და სოხუმში შევიდა, ალბათ, სოხუმში სასწრაფოდ უნდა გადავფრენილიყავი და შევხვედროდი აფხაზეთის ხელმძღვანელობას, რათა კიტოვანის სოხუმში შესვლა არ დამეშვა. მაგრამ მარტო მე რას შევძლებდი. ომის დაწყების პრობლემა რთული საკითხია. აფხაზეთში ომის დაწყება იმ ადამიანის კისერზეა, ვინც სოხუმში ჯარები შეიყვანა.
- 1992 წლის ზაფხულში აფხაზეთში ჯარის თუნდაც რკინიგზის დასაცავად შეყვანა რომ საომარი მოქმედებების დაწყებაში გადაიზრდებოდა, ამის პროგნოზირება რთული არ უნდა ყოფილიყო. . .
- რატომ უნდა მოჰყოლოდა საომარი მოქმედებების დაწყება, როცა რამდენიმე თვით ადრე გია ყარყარაშვილი თავისი ბრიგადით შევიდა სოხუმში, მთელი აფხაზეთი ფსოუმდე გაიარა, ფსოუს წყალიც ისე დალია, რომ იქ პრობლემა არ შექმნია. ჩვენ აფხაზეთში რკინიგზის დასაცავად შევედით და არა საომრად.
- ბატონო ედუარდ, დეპუტატი მესხია თავის წერილში აცხადებს, რომ თქვენ არძინბასთან შეხვედრის პირობა მიეცით სოხუმიდან თბილისში ჩამოსულ დელეგაციას, რომლის შემადგენლობაშიც იყვნენ ანრი ჯერგენია, სერგეი ბაღაფში, ზურაბ აჩბა, ალექსანდრე ანქვაბი, დავით ფილია, ავთო იოსელიანი და თავად ნაპო მესხია, მაგრამ პირობა არ შეასრულეთ და პრაქტიკულად ხელი შეუწყეთ აფხაზეთში საომარი მოქმედებების დაწყებას.
თუ ეს ასეა, რა მიზეზით შეიკავეთ თავი და არ შეხვდით არძინბას, რომელიც საომარი მოქმედებების დაწყებამდე თქვენთან შეხვედრის სურვილს გამოთქვამდა.
- მე გითხარით, რომ არძინბას შევპირდი, სოხუმში სიგუა და კიტოვანი ჩავიდოდნენ და რკინიგზის დაცვის საკითხებზე დაელაპარაკებოდნენ, მაგრამ სიგუა სოხუმში რომ ჩავიდა, არძინბა დაიმალა. როგორც შემდეგ გაირკვა, იგი რუსეთის სასაზღვრო ჯარების ნაწილში იყო. მაშინ სიგუამ იგი ვერ იპოვა, კიტოვანს არც უძებნია, რადგან მას არძინბა არ აინტერესებდა და სოხუმში შესვლა უნდოდა. ასე რომ, ჯარის შეყვანა არ ნიშნავდა ომის დაწყებას. ვიმეორებ, ჯარი იმიტომ შევიყვანეთ, რომ სოჭი-სოხუმის რკინიგზის მონაკვეთზე მატარებლები არ გაეძარცვათ.
რაც შეეხება არძინბასთან შეხვედრას, მე არძინბას თბილისში ომის შემდეგ, 1997 წლის ზაფხულში შევხვდი. მაშინ იგი თბილისში პრიმაკოვმა ჩამოიყვანა. მთელი 8 საათი გავატარეთ ერთად, ვისაუბრეთ, მაგრამ არძინბა არაფერზე თანხმდებოდა. მერე პრიმაკოვმა ხელი ჩაიქნია და ყველაფერი უშედეგოდ დასრულდა.
- დეპუტატი მესხია გახსენებთ ომის დაწყების ორი თვის თავზე სოხუმში, აწგარდაცვლილი ავთო იოსელიანის კაბინეტში გამართულ შეხვედრას ოზგანთან, ანქვაბთან და დამენიასთან, რომლის დროსაც აფხაზური მხარე საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და საქართველოს შემადგენლობაში აფხაზეთის დაბრუნების პირობას იძლეოდა, რის შესახებაც მესხიამ თქვენ ტელეფონით შეგატყობინათ, მაგრამ თქვენ ამ ინფორმაციისათვის ყურადღება არ მიგიქცევიათ და მას ამ საკითხებზე ჯაბა იოსელიანთან შეხვედრა ურჩიეთ. რატომ?
და კიდევ, მოქმედებდნენ თუ არა ბატონი გივი ლომინაძე და ბატონი თამაზ ნადარეიშვილი სოხუმში თქვენთან შეთანხმებით. თუ არა, ბატონი მესხია კითხულობს - რატომ არ დასაჯეთ ნადარეიშვილი, რომელსაც გუდაუთიდან სოხუმში ჩამოსული იმ აფხაზი ლიდერების დაპატიმრება სურდა, რომლებიც აფხაზეთის საქართველოს შემადგენლობაში შესვლისათვის მზადყოფნას გამოთქვამდნენ?
- სანამ სოხუმში იყო, ნადარეიშვილი თითქმის ყოველდღე მიკავშირდებოდა. იმას რატომ არ იხსენებენ, რომ ლომინაძე აფხაზეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო და მის სამინისტროს აფხაზური გვარდია რომ შეესია და მას ცხვირ-პირი დაუმტვრიეს და აფხაზეთიდან გამოაძევეს.
ავთო იოსელიანს მე ვენდობოდი, ვიცნობდი 20 წლის განმავლობაში. აფხაზეთთან დაკავშირებით რისი გამოქვეყნებაც მან სიცოცხლეში მოასწრო, საეჭვო არაფერი მინახავს.
- ბატონი მესხია მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელმა ხელისუფლებამ, როგორც თქვენი ხელისუფლების სამართალმემკვიდრემ, ბოდიში უნდა მოიხადოს აფხაზი ხალხისა და აფხაზეთში მცხოვრები ქართველების წინაშე. რას უპასუხებდით ამგვარ მოწოდებას?
- ბოდიშის მოხდა რომ შველოდეს საქმეს და აფხაზეთი დაბრუნდებოდეს, სამებაში ან სადაც არ უნდა იყოს, მივიდოდი და ბოდიშს 100-ჯერ მოვითხოვდი, მაგრამ ეს საქმეს არ უშველის.
აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის აღიარებით რუსეთმა მისთვის დამღუპველი გადაწყვეტილება მიიღო. თუ აფხაზეთი შეიძლება იყოს დამოუკიდებელი, რატომ არ შეიძლება დამოუკიდებელი იყოს ჩეჩნეთი, ინგუშეთი, თათრეთი, ბაშკირეთი? ან დაღესტანმა რა დააშავა, სადაც 4,5 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს და კასპიის ზღვაზე აქვს გასასვლელი?
- ბატონო ედუარდ, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობა აღიარა, ამ ტერიტორიების დაბრუნების რა პერსპექტივა აქვს საქართველოს?
- ჩვენ 12 წლის განმავლობაში ვარწმუნებდით აფხაზებსა და ოსებს, რომ ქართულ მხარეს მხოლოდ მშვიდობიანი გზით გვინდოდა კონფლიქტის მოგვარება, ბევრმა ოსმა და აფხაზმა ეს დაიჯერა. ბორჯომში ჩემთან შეხვედრაზე ჩიბიროვი მხოლოდ სამხრეთ ოსეთის სტატუსის განსაზღვრას მოითხოვდა და არა დამოუკიდებლობის აღიარებას. იქნებოდა თუ არა სამხრეთ ოსეთი საქართველოს შემადგენლობაში ეს საკითხი კითხვის ნიშნის ქვეშ არც იდგა და ამაზე საუბარი არც ყოფილა.
სხვათა შორის, პირველი პრეზიდენტის დროს ქართველების შეჭრა სამხრეთ ოსეთში ავანტიურისტული ნაბიჯი იყო. საქართველოში ჩემი დაბრუნების შემდეგ, გორში გამოსვლის დროს, ოსებს ბოდიში მოუხადე იმ შეჭრისთვის, რომელიც არ უნდა მომხდარიყო და სისხლი არ უნდა დაღვრილიყო. ყოველთვის გავურბოდი სისხლისღვრას. პრეზიდენტის პოსტიდანაც იმიტომ გადავდექი, რომ სისხლი არ დაღვრილიყო. რომ არ გადამდგარიყავი, სისხლი დაიღვრებოდა.
სანამ ცხინვალში შევიდოდით და რუსები საქართველოს ტერიტორიებს დაიკავებდნენ, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნების პერსპექტივა საკმაოდ გარკვეული იყო. ვთქვი და გავიმეორებ, ბევრმა აფხაზმა და ოსმა დაიჯერა, რომ ჩვენ კონფლიქტების მოგვარება მშვიდობიანად გვსურდა. ბოლო ომი რომ არ დაწყებულიყო, ალბათ კიდევ რამდენიმე წელი იყო საჭირო და კონფლიქტები მშვიდობიანად მოგვარდებოდა.
რუსებს საქართველოზე ფიქრი არ ასვენებთ. მხედველობაში მყავს სამხედროები. 200 წელი ვიყავით მათი კოლონია. უახლოეს ხანებში აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნების პერსპექტივა არ გვაქვს. ჩაინიშნეთ და დაიმახსოვრეთ, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის აღიარების გამო რუსეთს პრობლემები შეექმნება. როცა რუსეთს ყოფილ ავტონომიებში პრობლემები შეექმნება, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მიმართ მოსკოვის პოზიცია სხვანაირი იქნება.
"ინტერპრესნიუსი"
კობა ბენდელიანი
ნაპო მესხიას წერილზე საქართველოს მოსახლეობა და განსაკუთრებით აფხაზეთიდან დევნილი საზოგადოება ბევრს იმსჯელებს. ჩვენც შევეცადეთ წერილში დასმულ უმთავრეს კითხვებზე პასუხი, თავად ედუარდ შევარდნაძისაგან მიგვეღო.
- ბატონო ედუარდ, აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი ნაპო მესხია თქვენ "ქვეყნისათვის საზიანოდ დაშვებულ საბედისწერო შეცდომებში" გადანაშაულებთ და საჯაროდ, ყველას გასაგონად ჩადენილი ცოდვების მონანიებისკენ მოგიწოდებთ. მესხია წერს - "იქნებ სცადოთ ბატონო ედუარდ!". ჩვენ კი გთხოვთ, იქნებ სცადოთ ბრალდებებზე პასუხის გაცემა. აპირებთ თუ არა გაითვალისწინოთ რჩევა და მართლაც მოინანიოთ აფხაზეთის საკითხში დაშვებული შეცდომები?
- ჯერ ერთი, უნდა ვთქვა, რომ მხოლოდ მსიამოვნებს ის აქტიურობა, რომელსაც ზოგიერთი მოქალაქე, მათ შორის ბატონი მესხია იჩენს აფხაზეთის პრობლემებთან დაკავშირებით.
რაც შეეხება კონკრეტულ ბრალდებებს, მე არაერთხელ გამიცია პასუხი და კიდევ მზად ვარ გავცე. მაგრამ, ბატონი მესხია ისეთ და იმდენ საკითხებს აყენებს, რომლებზეც მე ჩემს წიგნში ვსაუბრობ. იგი კი ამბობს, რომMთქვენ წიგნში ასე და ისე წერთო, მაგრამ ეტყობა, ჩემი წიგნი სრულად წაკითხული არ აქვს. ჩემს წიგნში აფხაზეთზე თუ არ დავწერდი, აბა, რაზე უნდა დამეწერა?
ბატონ ნაპოს ბევრი ცალმხრივი ინფორმაცია აქვს და მასთან დავას ხომ ვერ დავიწყებ. ყველაფერი ისე არ იყო, როგორც ბატონი ნაპო წერს. დაერეკა ერთხელ და ეკითხა, ასე იყო თუ არა. ვიმეორებ, მე ცუდს არაფერს ვხედავ იმაში, რომ ამ კაცმა აღნიშნული პრობლემისადმი ინტერესი გამოიჩინა და როგორც თავად ხედავს, ისე წერს.
- ნაპო მესხია ამტკიცებს, რომ აფხაზეთში ომის დაწყების თავიდან აცილება შესაძლებელი იყო. თქვენი აზრი ემთხვევა დეპუტატ მესხიას შეხედულებას, თუ თქვენ სხვა მოსაზრება გაქვთ?
- მან ალბათ არ იცის, რატომ მოხდა აფხაზეთში ჯარების შეყვანა. ომის დაწყება არც არავის უფიქრია. კარგად უნდა გავარკვიოთ, თუ რატომ შევიყვანეთ ჯარი აფხაზეთში. მაშინ არც პარლამენტი იყო, მე არც სახელმწიფოს მეთაური ვიყავი და არც პრეზიდენტი, იყო სახელმწიფო საბჭო.
სოჭი-სოხუმის რკინიგზის მონაკვეთზე შემადგენლობები იძარცვებოდა, თანხაც მახსოვს, ზარალმა 12 მილიარდი რუსული რუბლი შეადგინა. ასე გაგრძელება რომ არ შეიძლებოდა, ცხადი იყო. საქართველო იძულებული იქნებოდა აენაზღაურებინა ზარალი. მაშინ მთავარსარდალი არ ვიყავი, ვიყავი სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე და საბჭოს სხდომაზე გამოვედი და ვთქვი, რომ ეს ისეთი ორგანიზებული და მძიმე დანაშაულია, რომ ამას მილიცია ვერ მოერევა, ამიტომ საჭიროა ჯარის შეყვანა და ჯარს უნდა ჰქონდეს მხოლოდ მატარებლების გაცილების უფლება. იმასაც დავაზუსტებ, რომ ჩემი წინადადება იყო, გახსნილიყო სამი პუნქტი, ერთი სამტრედიის მახლობლად, მეორე სოხუმის რაიონში და მესამე ლესელიძეში. რამდენიმე ასეულ ჯარისკაცსა და ოფიცრებს დაეკისრებოდათ მატარებლების გაცილება და თავიდან აიცილებდნენ ამ ძარცვას. ასეთი იყო ჩანაფიქრი.
ომის დაწყებას არავინ აპირებდა. მაშინ ერთადერთი სამხედრო ძალა იყო გვარდია, რომელსაც კიტოვანი მეთაურობდა, მაგრამ მე რომ მთავარსარდალი არ ვიყავი, ისე გამოდიოდა, თითქოს კიტოვანისთვის ჩემი ბრძანება სავალდებული არ იყო. შემდეგ პოლიცია ისე შეიყვანეს, ჩემთვის არაფერი უკითხავთ და პირველად თოფი მაშინ გავარდა, როცა პოლიცია გალიდან ოჩამჩირეში გადაადგილდებოდა. გალი-ოჩამჩირის გზის მონაკვეთზე მაშინ მგონი ერთი ადამიანი დაიღუპა.
მატარებლების გაცილებასთან დაკავშირებით სატელეფონო საუბარი მქონდა ვლადისლავ არძინბასთან. მან მითხრა, ყველაფერი გავიგე, თანახმა ვარ, მაგრამ დეტალების გასარკვევად ვინმე ჩამოვიდეს და ამიხსნასო. მეორე დღეს სოხუმში გაემგზავრა ბატონი სიგუა, მაგრამ არძინბა ვერ იპოვა და ვერ დაელაპარაკა. ორი თუ სამი დღის შემდეგ კიტოვანი ახალციხეში რუსების მიერ მიღებული ტანკებით და ზარბაზნებით აფხაზეთისკენ დაიძრა და სოხუმს მიადგა. მაშინ მე დავურეკე და კატეგორიულად ავუკრძალე სოხუმში შესვლა. გაფრთხილების მიუხედავად კიტოვანი სოხუმში მაინც შევიდა და ჩემს სატელეფონო ზარებს არ პასუხობდა.
ჩემი დანაშაული ის არის, რომ როცა კიტოვანი გაჯიუტდა და სოხუმში შევიდა, ალბათ, სოხუმში სასწრაფოდ უნდა გადავფრენილიყავი და შევხვედროდი აფხაზეთის ხელმძღვანელობას, რათა კიტოვანის სოხუმში შესვლა არ დამეშვა. მაგრამ მარტო მე რას შევძლებდი. ომის დაწყების პრობლემა რთული საკითხია. აფხაზეთში ომის დაწყება იმ ადამიანის კისერზეა, ვინც სოხუმში ჯარები შეიყვანა.
- 1992 წლის ზაფხულში აფხაზეთში ჯარის თუნდაც რკინიგზის დასაცავად შეყვანა რომ საომარი მოქმედებების დაწყებაში გადაიზრდებოდა, ამის პროგნოზირება რთული არ უნდა ყოფილიყო. . .
- რატომ უნდა მოჰყოლოდა საომარი მოქმედებების დაწყება, როცა რამდენიმე თვით ადრე გია ყარყარაშვილი თავისი ბრიგადით შევიდა სოხუმში, მთელი აფხაზეთი ფსოუმდე გაიარა, ფსოუს წყალიც ისე დალია, რომ იქ პრობლემა არ შექმნია. ჩვენ აფხაზეთში რკინიგზის დასაცავად შევედით და არა საომრად.
- ბატონო ედუარდ, დეპუტატი მესხია თავის წერილში აცხადებს, რომ თქვენ არძინბასთან შეხვედრის პირობა მიეცით სოხუმიდან თბილისში ჩამოსულ დელეგაციას, რომლის შემადგენლობაშიც იყვნენ ანრი ჯერგენია, სერგეი ბაღაფში, ზურაბ აჩბა, ალექსანდრე ანქვაბი, დავით ფილია, ავთო იოსელიანი და თავად ნაპო მესხია, მაგრამ პირობა არ შეასრულეთ და პრაქტიკულად ხელი შეუწყეთ აფხაზეთში საომარი მოქმედებების დაწყებას.
თუ ეს ასეა, რა მიზეზით შეიკავეთ თავი და არ შეხვდით არძინბას, რომელიც საომარი მოქმედებების დაწყებამდე თქვენთან შეხვედრის სურვილს გამოთქვამდა.
- მე გითხარით, რომ არძინბას შევპირდი, სოხუმში სიგუა და კიტოვანი ჩავიდოდნენ და რკინიგზის დაცვის საკითხებზე დაელაპარაკებოდნენ, მაგრამ სიგუა სოხუმში რომ ჩავიდა, არძინბა დაიმალა. როგორც შემდეგ გაირკვა, იგი რუსეთის სასაზღვრო ჯარების ნაწილში იყო. მაშინ სიგუამ იგი ვერ იპოვა, კიტოვანს არც უძებნია, რადგან მას არძინბა არ აინტერესებდა და სოხუმში შესვლა უნდოდა. ასე რომ, ჯარის შეყვანა არ ნიშნავდა ომის დაწყებას. ვიმეორებ, ჯარი იმიტომ შევიყვანეთ, რომ სოჭი-სოხუმის რკინიგზის მონაკვეთზე მატარებლები არ გაეძარცვათ.
რაც შეეხება არძინბასთან შეხვედრას, მე არძინბას თბილისში ომის შემდეგ, 1997 წლის ზაფხულში შევხვდი. მაშინ იგი თბილისში პრიმაკოვმა ჩამოიყვანა. მთელი 8 საათი გავატარეთ ერთად, ვისაუბრეთ, მაგრამ არძინბა არაფერზე თანხმდებოდა. მერე პრიმაკოვმა ხელი ჩაიქნია და ყველაფერი უშედეგოდ დასრულდა.
- დეპუტატი მესხია გახსენებთ ომის დაწყების ორი თვის თავზე სოხუმში, აწგარდაცვლილი ავთო იოსელიანის კაბინეტში გამართულ შეხვედრას ოზგანთან, ანქვაბთან და დამენიასთან, რომლის დროსაც აფხაზური მხარე საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და საქართველოს შემადგენლობაში აფხაზეთის დაბრუნების პირობას იძლეოდა, რის შესახებაც მესხიამ თქვენ ტელეფონით შეგატყობინათ, მაგრამ თქვენ ამ ინფორმაციისათვის ყურადღება არ მიგიქცევიათ და მას ამ საკითხებზე ჯაბა იოსელიანთან შეხვედრა ურჩიეთ. რატომ?
და კიდევ, მოქმედებდნენ თუ არა ბატონი გივი ლომინაძე და ბატონი თამაზ ნადარეიშვილი სოხუმში თქვენთან შეთანხმებით. თუ არა, ბატონი მესხია კითხულობს - რატომ არ დასაჯეთ ნადარეიშვილი, რომელსაც გუდაუთიდან სოხუმში ჩამოსული იმ აფხაზი ლიდერების დაპატიმრება სურდა, რომლებიც აფხაზეთის საქართველოს შემადგენლობაში შესვლისათვის მზადყოფნას გამოთქვამდნენ?
- სანამ სოხუმში იყო, ნადარეიშვილი თითქმის ყოველდღე მიკავშირდებოდა. იმას რატომ არ იხსენებენ, რომ ლომინაძე აფხაზეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო და მის სამინისტროს აფხაზური გვარდია რომ შეესია და მას ცხვირ-პირი დაუმტვრიეს და აფხაზეთიდან გამოაძევეს.
ავთო იოსელიანს მე ვენდობოდი, ვიცნობდი 20 წლის განმავლობაში. აფხაზეთთან დაკავშირებით რისი გამოქვეყნებაც მან სიცოცხლეში მოასწრო, საეჭვო არაფერი მინახავს.
- ბატონი მესხია მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელმა ხელისუფლებამ, როგორც თქვენი ხელისუფლების სამართალმემკვიდრემ, ბოდიში უნდა მოიხადოს აფხაზი ხალხისა და აფხაზეთში მცხოვრები ქართველების წინაშე. რას უპასუხებდით ამგვარ მოწოდებას?
- ბოდიშის მოხდა რომ შველოდეს საქმეს და აფხაზეთი დაბრუნდებოდეს, სამებაში ან სადაც არ უნდა იყოს, მივიდოდი და ბოდიშს 100-ჯერ მოვითხოვდი, მაგრამ ეს საქმეს არ უშველის.
აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის აღიარებით რუსეთმა მისთვის დამღუპველი გადაწყვეტილება მიიღო. თუ აფხაზეთი შეიძლება იყოს დამოუკიდებელი, რატომ არ შეიძლება დამოუკიდებელი იყოს ჩეჩნეთი, ინგუშეთი, თათრეთი, ბაშკირეთი? ან დაღესტანმა რა დააშავა, სადაც 4,5 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს და კასპიის ზღვაზე აქვს გასასვლელი?
- ბატონო ედუარდ, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობა აღიარა, ამ ტერიტორიების დაბრუნების რა პერსპექტივა აქვს საქართველოს?
- ჩვენ 12 წლის განმავლობაში ვარწმუნებდით აფხაზებსა და ოსებს, რომ ქართულ მხარეს მხოლოდ მშვიდობიანი გზით გვინდოდა კონფლიქტის მოგვარება, ბევრმა ოსმა და აფხაზმა ეს დაიჯერა. ბორჯომში ჩემთან შეხვედრაზე ჩიბიროვი მხოლოდ სამხრეთ ოსეთის სტატუსის განსაზღვრას მოითხოვდა და არა დამოუკიდებლობის აღიარებას. იქნებოდა თუ არა სამხრეთ ოსეთი საქართველოს შემადგენლობაში ეს საკითხი კითხვის ნიშნის ქვეშ არც იდგა და ამაზე საუბარი არც ყოფილა.
სხვათა შორის, პირველი პრეზიდენტის დროს ქართველების შეჭრა სამხრეთ ოსეთში ავანტიურისტული ნაბიჯი იყო. საქართველოში ჩემი დაბრუნების შემდეგ, გორში გამოსვლის დროს, ოსებს ბოდიში მოუხადე იმ შეჭრისთვის, რომელიც არ უნდა მომხდარიყო და სისხლი არ უნდა დაღვრილიყო. ყოველთვის გავურბოდი სისხლისღვრას. პრეზიდენტის პოსტიდანაც იმიტომ გადავდექი, რომ სისხლი არ დაღვრილიყო. რომ არ გადამდგარიყავი, სისხლი დაიღვრებოდა.
სანამ ცხინვალში შევიდოდით და რუსები საქართველოს ტერიტორიებს დაიკავებდნენ, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნების პერსპექტივა საკმაოდ გარკვეული იყო. ვთქვი და გავიმეორებ, ბევრმა აფხაზმა და ოსმა დაიჯერა, რომ ჩვენ კონფლიქტების მოგვარება მშვიდობიანად გვსურდა. ბოლო ომი რომ არ დაწყებულიყო, ალბათ კიდევ რამდენიმე წელი იყო საჭირო და კონფლიქტები მშვიდობიანად მოგვარდებოდა.
რუსებს საქართველოზე ფიქრი არ ასვენებთ. მხედველობაში მყავს სამხედროები. 200 წელი ვიყავით მათი კოლონია. უახლოეს ხანებში აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნების პერსპექტივა არ გვაქვს. ჩაინიშნეთ და დაიმახსოვრეთ, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის აღიარების გამო რუსეთს პრობლემები შეექმნება. როცა რუსეთს ყოფილ ავტონომიებში პრობლემები შეექმნება, აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მიმართ მოსკოვის პოზიცია სხვანაირი იქნება.
"ინტერპრესნიუსი"
კობა ბენდელიანი
