ზურაბ ნოღაიდელი: ჩემი გააქტიურების მიზეზი წაგებული ომია`
ზურაბ ნოღაიდელი: ``ჩემი გააქტიურების მიზეზი წაგებული ომია`` |
| გაზეთი კომერსანტი |
საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ზურაბ ნოღაიდელი რადიო ``კომერსანტის`` ეთერში ცდილობს, საზოგადოებაში გაჩენილ რამდენიმე მთავარ კითხვას უპასუხოს: რატომ გამიჩნდა ასეთი განცხადებების გაკეთების სურვილი? აქ საუბარია არა დუმილის დარღვევაზე, არამედ, იმაზე, გავაკეთო თუ არა ეს განცხადებები საჯაროდ? დავბრუნდე თუ არა პოლიტიკაში?
_ ჩემი გააქტიურების მიზეზი ნათელია _ წაგებული ომი, აგვისტოს მოვლენები, უმძიმესი ვითარება, რომელიც ქვეყანაში შეიქმნა. იმის მიუხედავად, რომ დღეს სხვაგვარად საუბრობენ, ჩემი აზრით, ჩვენ ისე შორს არასოდეს ვყოფილვართ მიზნამდე, როგორც დღეს. შესაბამისად, აუცილებელია აქტიური მოქმედებები. უშუალოდ პოლიტიკაში დაბრუნებას რაც შეეხება, ამას ცოტა მოგვიანებით ვაპირებდი. ამჟამად, მაქვს ვალდებულებები ``კალა-კაპიტალის`` წინაშე, რომლის თავმჯდომარეც ვარ, ჯერჯერობით, რათქმა უნდა. მხოლოდ მოსალოდნელმა და უკვე შექმნილმა ეკონომიკური ვითარებამ მაიძულა უფრო ადრე დამეწყო ჩემი შეფასებების გაკეთება. ამ ეტაპზე, პირველ რიგში, ჩვენი მსჯელობის საგანი უნდა იყოს, რა ხდება საქართველოს ეკონომიკაში, რა მოხდება უახლოესი პერიოდის განმავლობაში, როგორ ავიცილოთ თავიდან ყველაზე შესაძლო უმძიმესი შედეგები.
ომის შედეგად ინფრასტრუქტურისთვის მიყენებული ზარალი ყველაზე მნიშვნელოვანი არ არის, რადგან უცხოელების დახმარებით იგი აღმოიფხვრება. საკმაოდ დიდია დახმარება, რომელსაც ამერიკის შეერთებული შტატები, ევროკავშირი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდი ან სხვა ინსტიტუტები სთავაზობენ საქართველოს. ჩვენ უნდა ვიმსჯელოთ და სწრაფად მივიღოთ გადაწყვეტილებები, ზოგადად, შესაძლო ეკონომიკური კრიზისის თავიდან ასაცილებლად. ჩვენი ეკონომიკის განვითარების მთავარი მამოძრავებელი ძალა ბოლო პერიოდის განმავლობაში უცხოური ინვესტიციებია. შარშან მივიღეთ შიდა პროდუქტის დაახლოებით 20 პროცენტის ოდენობის უცხოური ინვესტიციები, დაახლოებით, 16 პროცენტი პირდაპირ უცხოური ინვესტიციების, 4 პროცენტი იყო მოზიდული საქართველოს კომერციული ბანკების მიერ სესხის სახით. შესაბამისად, ეს იყო დიდი მაჩვენებელი. ამ ვითარებაში უცხოური ინვესტიციების მიღება საკმაოდ სერიოზული კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა, უფრო სწორად _ შეჩერდა. ეს კი გამოიწვევს ქვეყნის ეკონომიკის შენელებას. უნდა შევეგუოთ იმ აზრს, რომ წელს ჩვენი ეკონომიკა საკმაოდ დაბალი ტემპით გაიზრდება, თუ საერთოდ იქნება ზრდა და მომავალი წლის განმავლობაში რეცესია გვექნება. არ უნდა გვქონდეს იმის ილუზია, რომ მთავრობა, რაც უნდა კარგად იმუშაოს, ამ პრობლემების მოგვარებას შეძლებს. ჩვენ აუცილებლად უნდა ვცადოთ ამ პრობლემების მაქსიმალურად მინიმიზირება. საქართველოში ყველაზე მეტად სამშენებლო სექტორი დაზიანდება. ეს იყო, დაახლოებით, ერთმილიარდდოლარიანი სექტორი, რომელმაც თავისი ფუნქციონირება მნიშვნელოვნად შეაჩერა. ამ სექტორში არის დასაქმებული დაახლოებით 70 ათასი ადამიანი, არის საშიშროება იმისა, რომ 50 ათასმა ჩვენმა თანამოქალაქემ სამუშაო დაკარგოს.
_ ეს სექტორი პირდაპირ და უშუალოდ არის მიბმული ფინანსურ სექტორთან.
_ სწორედ ამიტომ არ უნდა დავუშვათ უძრავი ქონების სექტორში არსებული პრობლემების ფინანსურ სექტორზე გადასვლა. ამ შემთხვევაში ეს უკვე მაკროეკონომიკურ და ღრმა ფინანსურ კრიზისთან იქნება დაკავშირებული. საჭიროა სასწრაფო გადაწყვეტილებების მიღება. მე ჩემი შეხედულებები მთავრობას შევთავაზე, მაგრამ დავინახე, რომ მათთან საუბარს აზრი არ ჰქონდა. ისინი უარყოფენ ეკონომიკაში არსებულ პრობლემებს, ამიტომ მე ჩემი გეგმა შევთავაზე ამერიკის შეერთებული შტატების ელჩს საქართველოში. ამ თვის ბოლომდე საქართველოს ესტუმრება ამერიკის შეერთებული შტატების საკმაოდ წარმომადგენლობით დელეგაცია ამერიკიდან, რომელიც განიხილავს საქართველოს მთავრობასთან ერთად ეკონომიკურ საკითხებში საქართველოსთვის დახმარების საკითხებს და გვექნება უფრო დეტალური მსჯელობა.
_ მაგრამ მთავრობა კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმას არ ჩქარობს.
_ მთავრობა, რომელიც კონკრეტული ნაბიჯების გადადგამს ვერ ახერხებს, უნდა შეიცვალოს, ან თუ რჩებიან თავიანთ თანამდებობაზე, მიიღონ კონკრეტული გადაწყვეტილებები და აუხსნან საზოგადოებას, რას ვერ აკეთებენ ან რას ვერ გააკეთებენ. დადგება დრო, როცა ისინი ანგარიშვალდებული გახდებიან საზოგადოების წინაშე და აუცილებლად მოეკითხებათ.
_ თქვენ ყველაზე კრიტიკული ლადო გურგენიძის მიმართ ხართ?
_ ჩემი შენიშვნა იყო ის, რომ დანიშვნის დღიდან პრემიერ-მინისტრი დაკავებულია თავისი ბიზნესით, შესაბამისად, მას ქვეყნის ეკონომიკის მართვისთვის ჯერაც არ მოუცლია. საქართველოს ეკონომიკას მე შევადარებ უპილოტო თვითმფრინავს და ვართ ტურბულენტურ პერიოდში
_ მაგრამ თქვენც გქონდათ ბიზნესინტერესები და თქვენც მდიდარი ადამიანი ხართ.
_ ის, რომ ვარ ერთ-ერთი მდიდარი ადამიანი და მილიონერი, ეს ხელისუფლების შეკვეთა იყო თავის დროზე. ვაღიარებ, შეცდომა დავუშვი, რომ არ ვუპასუხე. მე გუნდურ განხილვაში გადატანა ვარჩიე, ვიდრე საჯაროდ პასუხის გაცემა. თუმცა, ამის მიზეზები კარგად მესმოდა. არანაირი პოლიტიკური გეგმა არ მქონდა და ჩემს თავს განვიხილავდი მენეჯერად და არც ერთი პოლიტიკური განცხადება არ გამიკეთებია. ბოლო 15 წლის განმავლობაში, მაღალი თანამდებობები მეკავა, მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ პრაქტიკულად, მე ახლა პირველად ვბრუნდები პოლტიკაში, როგორც პოლიტიკოსი. შესაბამისად, ასეთი შეცდომები აღარ განმეორდება და მსგავს ბრალდებას აუცილებლად გავცემ პასუხს.
რაც შეეხება რუსული კომპანიების პრივატიზებაში მონაწილეობას, ჩემი აზრით, ჩვენ გვქონდა პრივატიზაციაში საკმაოდ წყალგამყოფი ხაზი. ის, რაც იქნებოდა სტრატეგიული, ეკონომიკური ან პოლიტიკური უსაფრთხოების, ანუ ეროვნული უსაფრთხოების თვალსაზრისით, აუცილებელი იყო ამ კომპანიების სახელმწიფო საკუთრებაში შენარჩუნება. ყველა სხვა დანარჩენი საწარმოს, პრივატიზაცია იყო მიზანშეწონილი. შესაბამისად, კომპანია იქნებოდა რუსული, ფრანგული, ამერიკული, ეს არ იყო პრინციპული და მნიშვნელოვანი; ამ გადაწყვეტილებებმა გაამართლა მაშინ, მომავალშიც გაამართლებს. გაზსადენის პრივატიზაციაზეც იყო საუბარი, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება არ მიღებულა არასდროს და ეს იყო სწორი გადაწყვეტილება. თუმცა, როცა დიდი მასშტაბით ამოქმედდება აღმოსავლეთ და დასავლეთის აზერბაიჯანული გაზსადენის ალტერნატივა, ვფიქრობ, ჩრდილოეთის გაზსადენი თავის სტრატეგიულ მნიშვნელობას დაკარგავს და რაღაც მომენტში შესაძლებელია მისი პრივატიზაციის განხილვა. რაც მოხდა ჩემი მონაწილეობით, ყველაფერზე შემიძლია პასუხისმგებლობის აღება და ყველა ჩემს გადაწყვეტილებაზე ვაგებ პასუხს.
_ რა ღირსებები ჰქონდა პრემიერმინისტრის პოსტზე თქვენს ყოფნას?
_ ქვეყანას ჰქონდა სტრატეგია, რომელიც ითვალისწინებდა ბიზნესის დარეგულირებას, მთავრობის ნაკლებ ჩარევას ეკონომიკაში, ნაკლებ გადასახადებს, შესაბამისად, ნაკლებ ხარჯებს. ანუ, ჩვენი ტერმინოლოგიით რომ ვთქვათ, ლიბერალური, ხოლო დასავლური ტერმინოლოგიით _ კონსერვატიული ეკონომიკა. ამან მოგვცა შედეგები ოთხი წლის განმავლობაში, საშუალოდ, 10-პროცენტიანი ზრდა. ამ კრიზისის დროს, საზოგადოება უფრო მკაფიოდ დაინახავს, ეკონომიკური პოლიტიკა როგორ გვქონდა ჩამოყალიბებული გასულ ოთხი-ხუთი წლის განმავლობაში. ამ ეკონომიკამ გაუძლო რუსულ გრძელვადიან კრიზისს, გაუძლო ოქტომბერ-ნოემბრის მოვლენებს, გაუძლო 5 იანვრისა და 21 მაისის არჩევნებს და საკმაოდ გრძელვადიან შიდაპოლიტიკურ კრიზისსაც. ვერ გაუძლო მხოლოდ და მხოლოდ ომს.
_ ``კალა კაპიტალთან`` თქვენი ურთიერთობა როგორია?
_ ``არსენალის პროექტი``, ალბათ, დაკონსერვდება, ამჟამად, მიდის მოლაპარაკებები მთავრობასთან. პროექტი ან დაკონსერვდება, ან დაიხურება, სხვა პროექტები მიმდინარეობს, თუმცა უფრო ნაკლები ტემპით, ვიდრე ეს თავიდან იყო ჩაფიქრებული.
_ ამბობენ, ნოღაიდელმა ხელისუფლებას დაასწროო...
_ არ აქვს მნიშვნელობა, ვინ ვის დაასწრო. მე ვბრუნდები პოლიტიკაში და ყველამ უნდა გააკეთოს თავისი საქმე, რასაც თვლის მიზანშეწონილად. ბრალდებებთან დაკავშირებით, ეს არის სრულიად აბსურდული. უბრალოდ, ეს არის სიგნალი, რომ მე მეშინოდეს, მაგრამ ეს მხოლოდ უკბილო და მოძველებული მეთოდია. დაჭერის კი მართლაც არ მეშინია.
_ რაც შეეხება სახაზინო ვალდებულებების განთავსებას?
_ ეს იყო სწორი ეკონომიკური პოლიტიკა. 200-300 პროცენტი ჩვენს მიერ განთავსებულ სახაზინო ვალდებულებებს არ ჰქონდა, ეს უკვე იყო მაშინ, როდესაც მე ფინანსთა მინისტრი აღარ ვიყავი და ამაზე პასუხის გაცემა მე არ შემიძლია. როცა წამოვედი ფინანსთა მინისტრობიდან 2002 წელს, მაშინ არაფერი მქონდა, ბინაც კი არ მქონდა თბილისში; როცა დავიწყე ბიზნესი, შესაბამისად, აღარ ვმუშაობდი სახელმწიფო ხელფასზე, მქონდა სხვა შემოსავალი, ბევრად უფრო მეტი შემოსავალი მაქვს ახლა და ყველაფრის დეკლარირება და ახსნა შემიძლია ბევრი სხვა ჩემი კოლეგისგან განსხვავებით.
_ რომელ პოლიტიკურ ძალასთან შეიძლება გიხილოთ სამომავლოდ?
_ პოლიტიკაში დაბრუნებისთანავე ვიქნები დიალოგში ყველა პოლიტიკურ ძალასთან. მთავარი ამოცანაა, საქართველო მოვაწყოთ იმგვარად, რომ არავის ეშინოდეს არც არჩევნების მოგება და არც არჩევნების წაგება. ეს არის მთავარი. საქართველოში ხელისუფლების ცვლა რევოლუციის გარდა არ მომხდარა. რომ დამყარდეს ნორმალური პოლიტიკური სიტუაცია, საჭიროა, პოლიტიკურ ძალებს შორის დიალოგი. პირველ რიგში, მთავრობამ, ხელისუფლებამ, პირადად პრეზიდენტმა, უნდა დაამყაროს დიალოგი ოპოზიციასთან. როცა ვიყავი `ხისტი~ ფინანსთა მინისტრი, მაშინაც კი საუბარზე უარს არ ვამბობდი _ მივდიოდი პარლამენტში და ვიცავდი ჩემს პოზიციებს ბოლომდე. საქართველოში უნდა ჩამოყალიბდეს ერთხელ და სამუდამოდ, ორი ან რამდენიმე ძირითადი პოლიტიკური ძალა, რომლებიც შიშის გარეშე მოვლენ და წავლენ ხელისუფლებიდან.
_ ხელისუფლების წარმომადგენლები, ცნობილი სახეები აკეთებენ მკვეთრ განცხადებებს საკუთარი ხელისუფლების მისამართით. პრესაში გაჟღერდა, რომ გელა ბეჟუაშვილი, გიორგი ბარამიძე აპირებენ დატოვონ ხელისუფლება.
_ ეს ყველაფერი გამოწვეულია ქვეყანაში მძიმე სიტუაციით. ასეთი ვითარება არასდროს ყოფილა. შესაბამისად, ასეთი განცხადებების გაკეთების საჭიროებაც არ იყო. დღეს უმძიმესი ვითარებაა, რასაც სულ სხვა ტიპის რეაგირება სჭირდება. არასოდეს ჩემს ცხოვრებაში ასეთი შეურაცხყოფილი არ ვყოფილვარ, როგორიც ახლა ვარ. შესაბამისად, ამ ვითარებას რეაგირებას გარეშე ვერ დავტოვებდი. მე ჩემი პასუხისმგებლობა მაქვს ქვეყნის წინაშე. შემეძლო საქართველოში ბიზნესის გაგრძელება, შემეძლო ბიზნესაქტიურობა საზღვარგარეთ, მაგრამ მე გავაკეთე ჩემი არჩევანი, ვბრუნდები პოლიტიკაში, ახლა სწორედ ამის დროა.
