აფხაზები არჩევანის წინაშე: ან გარუსება ან ქართველებთან შერიგება
აფხაზები არჩევანის წინაშე: ან გარუსება ან ქართველებთან შერიგება
[ნათია ნოდია. ”ვერსია”]საქართველოსთვის 6 აგვისტოს სტატუს-კვოს აღდგენა პირველი რიგის ამოცანად იქცა. ასევე ნათელია, რომ კრემლი აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთთან მიმართებაში, ერთპიროვნულად მოქმედებს, მათ დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად ცნობს და მსოფლიო თანამეგობრობის საწინააღმდეგო აზრს ანგარიშს არ უწევს.
ამ ფონზე მნიშვნელოვანია, რომ ენგურის საზღვარზე, რუსმა ოკუპანტებმა აფხაზი ე.წ. მესაზღვრეები გააძევეს და ბლოკ-საგუშაგოებზე თავად გამაგრდნენ. აქედან ჩანს, რომ რუსეთის ფედერაცია თავხედურად გაბატონდა საქართველოს კონფლიქტურ რეგიონებში ისე, რომ სეპარატისტებსაც აღარაფერს ეკითხება. რეალურად, პროცესი ოკუპირებული ქართული ტერიტორიების სრულ ანექსიამდე და რუსეთთან შეერთებამდე მიდის.
ექსპერტთა შეფასებით, მოვლენების ასეთი შემობრუნება აფხაზი სეპარატისტების ნაწილის ინტერესებშიც არ შედის. ამიტომ, მათ შორისაც იზრდება უკმაყოფილება რუსი ოკუპანტების მისამართით. ამას მოწმობს რამდენიმე დღის წინ, ჟენევაში რუსეთის დელეგაციაში მყოფი აფხაზი სეპარატისტების ”საგარეო საქმეთა მინისტრის”, სერგეი შამბასა და რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილის, გრიგოლ კარასინის წაკინკლავება.
ისტორიულად დამტკიცდა, რომ რუსებს ძმობა არ შეუძლიათ
პოლიტოლოგი, პაატა ზაქარეიშვილი მიიჩნევს, რომ ბლოკ-საგუშაგოებიდან აფხაზების განდევნა და რუსი ოფიცრების პოსტებზე გამაგრება, რუსული ოკუპაციის ლოგიკური გაგრძელებაა: ”რუსები აფხაზ სეპარატისტებს ეუბნებიან - თუ გინდათ, ფსოუ გავხსნათ და რუსეთისკენ თავისუფალი მიმოსვლა აღვადგინოთ, მაშინ, ენგური უნდა ჩავკეტოთ. რუსები მათ უმტკიცებენ, რომ ენგური უკვე სახელმწიფო საზღვარია და მკაცრად უნდა გაკონტროლდეს, ვინ გადადის და გადმოდის იქ. ამიტომ, ისინი აფხაზებისგან მოითხოვენ, დაუთმონ ენგური, რომელსაც რუსეთი სახელმწიფო საზღვრად აქცევს მთელი თავისი ატრიბუტიკით. ამიტომაც ატოვებინებენ აფხაზებს ბლოკ-საგუშაგოებს. გარდა ამისა, რუსები თვლიან, რომ აფხაზებმა ქართველებთან საერთო ენა ვერ იპოვეს და აჯობებს, თუკი თვითონვე ”მოგვივლიან”. აფხაზები უკმაყოფილონი არიან, რომ მათ აღარაფერს ეკითხებიან, მაგრამ ხმას ვერ იღებენ. რუსეთი შეტევაზეა გადასული და მის საწინააღმდეგოდ ვერაფრის თქმას ვერ ბედავენ”.
პაატა ზაქარეიშვილის თქმით, ამ პროცესების შემდეგ, კრემლი შეეცდება, მიტაცებული ტერიტორიები იურიდიულად გადაიფორმოს: ”7 აგვისტომდე არსებული სტატუს-ქვოს აღდგენას 7-8 წელი მაინც დასჭირდება. შორეულ პერსპექტივაში, შესაძლოა, აფხაზეთში დადგეს დრო და, მომავალმა თაობამ მაინც დააყენოს საკითხი, რომ არ აინტერესებს წარსული და უნდათ, ნორმალურ სახელმწიფოში ცხოვრება. თუმცა ამისთვის, ანუ მომავალში აფხაზების ინტეგრაციისთვის, საქართველო ავტორიტარული ქვეყნიდან დემოკრატიულად უნდა იქცეს”.
ზაქარეიშვილის პესიმისტურ პროგნოზს ბოლომდე არ იზიარებს ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, სოხუმის უნივერსიტეტის პროფესორი ზურაბ პაპასკირი:
- ”მე ყოველთვის ვამბობდი და დღესაც გავიმეორებ - თუ რუსული ფაქტორის ნეიტრალიზება მოხდება, ქართულ-აფხაზურ დიდ შერიგებას წინ არაფერი უდგას. ყბადაღებულ ე.წ. ”ნდობის აღდგენას” ერთი თვეც კი ეყოფა. ამის საილუსტრაციოდ გავიხსენებ: ჯერ კიდევ 1989 წელს, როდესაც 15-16 ივლისს სისხლი პირველად დაიღვარა, ერთ თვეში, ქართველები და აფხაზები ერთმანეთის ქორწილებში დადიოდნენ. ჩვენ იმდენად ვართ გადაჯაჭვული ერთმანეთთან, რომ რაც უფრო დაიძაბება რუსულ-აფხაზური ურთიერთობები, ჩვენი შერიგების მეტი შანსი გაჩნდება. უკვე ისტორიულად დამტკიცებული ფაქტია, რომ რუსებს ძმობა არ შეუძლიათ. ერთ მშვენიერ დღესაც, ყველაფერს ნათელი მოეფინება.
კრემლი რაც მალე გაუკეთებს ფორსირებას აფხაზეთის მიტაცებას, მით უფრო დროულად გაჩნდება აფხაზურ საზოგადოებაში ჯგუფი, რომელიც ამას წინ აღუდგება. ეს კი შექმნის ხელსაყრელ ფონს ქართულ-აფხაზური დიალოგისთვის. არცთუ შორულ წარსულში თბილისმა დაამტკიცა, რომ მოლაპარაკებებს არ გაურბის. პირიქით, საქართველოს პრეზიდენტის ინციატივა სოხუმთან დიალოგის აღდგენას, პერსპექტიული წინადადებების შეთავაზებას მოიცავდა.
კარგია, რომ აგვისტოს ომის დროს, ქართველებსა და აფხაზებს შორის სისხლი არ დაღვრილა. ზემო აფხაზეთი ისე აიღეს რუსებმა (აფხაზები მხოლოდ სპექტაკლის ”მასობრივი სცენების” მონაწილენი იყვნენ), ერთი ტყვიაც არ გავარდნილა”.
შამბა, ბაღაფში, ხაჯიმბა... ანქვაბი
აფხაზეთში მიმდინარე მოვლენებს დამატებით ინტრიგას მატებს ვადამდელი ე.წ. საპრეზიდენტო არჩევნები. არსებობს ვარაუდი, რომ სერგეი ბაღაფში კრემლის კონტროლიდან გამოდის და დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ფიგურად ყალიბდება.
აფხაზეთის ლეგიტიმური ხელისუფლების უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე, თემურ მჟავია კი ამბობს: ”აფხაზეთში ნებისმიერი არჩევნები არალეგიტიმურია და 1994 წლიდან არც ერთ საერთაშორისო ორგანიზაციას კანონიერად არ უცვნია. ბუნებრივია, არც ეს არჩევნები იქნება გამონაკლისი. სამართლებრივად და პოლიტიკურად ნაკლებ მნიშვნელოვანი თემაა, რადგანაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა არ აქვს, პრეზიდენტად ბაღაფში მოგვევლინება, შამბა, თუ ხაჯიმბა. ნებისმიერი, მხოლოდ და მხოლოდ, კრემლის მარიონეტულ პოლიტიკას გაატარებს. მიმდინარე მოვლენების ფონზე, ვასკვნი, რომ ბაღაფშმა თავისი მისია ამოწურა. კრემლი ახლა მას მოისვრის, ხოლო პრეზიდენტის პოსტს, რუსული იდეოლოგისთვის უფო მეტად მორგებულ კანდიდატს, სერგეი შამბას უბოძებს”.
თემურ მჟავიას თქმით, აფხაზეთში კრემლის პოლიტიკის გააქტიურების შედეგია გალის სამხედრო ქალაქად გადაქცევა. გალი ისედაც დიდი ხანია, სამხედრო ბაზაა, თუმცა სამომავლოდ, შესაძლოა, მას რუსეთისთვის სერიოზული მასშტაბების სამხედრო მისია მიეცეს. კრემლს აინტერესებს, გალის რაიონში ჰქონდეს სამხედრო საყრდენი, რომლის მეშვეობითაც, როგორც ისინი აცხადებენ, არა მხოლოდ დაიცავს აფხაზებს ქართული აგრესიისგან, არამედ განახორციელებენ შეტევას საქართველოს სხვა რეგიონებზეც, კერძოდ - სამეგრელოზე:
- ”შექმნილი ვითარებიდან ერთადერთი გამოსავალი გალის საერთაშორისო კონტროლის ზონად გამოცხადებაა, რათა იქ მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეების უფლებები დავიცვათ. ამაზე თბილისი წლების განმავლობაში უშედეგოდ საუბრობდა. სამწუხაროდ, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა აფხაზეთი და ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი, საერთაშორისო სამართლის სუბიექტად გამოაცხადა, პროცესებზე გავლენის მოპოვება კიდევ უფრო გაგვიჭირდება. ამიტომ, საერთაშორისო ორგანიზაციებს უნდა მოვთხოვოთ, აქტიურად ჩაერთონ ამ პრობლემის დარეგულირებაში. არ ველი, რომ ევროპა მკაცრი ფორმით დაუპირისპირდება რუსეთს. ისე, უკვე არავისთვისაა საიდუმლო, რომ თბილისთან დაკავშირებით, აშშ-ს ადმინისტრაციისა და ევროსტრუქტურების პოლიტიკას შორის, გარკვეული წინააღმდეგობა არსებობდა. ბოლო დროს კი, პოზიციათა თანხვედრა უფრო შეინიშნება. მაგალითად, რამდენიმე დღის წინ, დაიბლოკა ნატო-რუსეთის ურთიერთობები - კრემლის ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსთან ურთიერთობის საკითხი მომავლისთვის გადაიდო”.
საგარეო ვექტორის გაძლიერების პარალელურად, მეტად მნიშვნელოვანია სახალხო დიპლომატიის გააქტიურება, რასაც კვლავ არ დაუკარგავს აქტუალობა. წლების განმავლობაში, ჯერ კიდევ შევარდნაძის პრეზიდენტობისას, ქართველი საზოგადო მოღვაწეები ხელისუფლებას მოუწოდებდნენ, აფხაზებთან მისასვლელი გზები მოეძებნათ. ისტორიულად და ეთნიკურად აფხაზები ქართველებთან ყოველთვის მჭიდრო კავშირში იყვნენ.
აფხაზ სეპარატისტთა სპექტრში გამოირჩევიან დამოუკიდებელი, ევროპული ღირებულებების აფხაზური სახელმწიფოს შექმნაზე მეოცნებენი. არსებობს ვარაუდი, რომ ბაღაფშს სწორედ პროდასავლურობა არ ეპატია და კრემლმა გადაწყვიტა, მას არჩევნების გზით ჩამნაცვლებელი გამოუძებნოს.
პროფესორ ზურაბ პაპასქირის თქმით, მოსკოვმა არჩევნებში შესაძლებელია, უფრო მეტად, სერგეი შამბას გაუწიოს ლობირება. ცნობილია, რომ მისი უფროსი ძმა, ტარას შამბა, იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (თავის დროზე, სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატი გუდაუთის რაიონიდან), დიდი ხანია, მოსკოვში მოღვაწეობს და კრემლის პოლიტიკურ ელიტაში მიღებული ფიგურაა. ამასთანავე, ის გახლავთ რუსული იმპერიული გეგმისა და აფხაზური სეპარატიზმის ერთ-ერთი შემოქმედი.
ზურაბ პაპასქირი: ”არც ისაა გამორიცხული, კრემლმა არჩევანი რაულ ხაჯიმბაზე შეაჩეროს, რომელიც თავისი ბეგ-რაუნდით, თუნდაც უშიშროების სისტემაში სამსახურის გამო, მოსკოვის დღევანდელი ჩეკისტური რეჟიმისთვის უფრო მისაღები უნდა იყოს. თანაც, ბაღაფშმა გაპრეზიდენტებისას აღიარა, რომ მისი მემკვიდრე სწორედ რაულ ხაჯიმბა იქნებოდა. რაც შეეხება შამბას კანდიდატურას, ვერ ვიტყვი, თითქოს, წმინდა წყლის რუსული ორიენტაციის იყოს. ის ისტორიკოსია. წარსულის მაგალითები მისთვის ცნობილია. ასე რომ, აფხაზეთის მომავალს სხვაგვარად მოიაზრებს, გულის სიღრმეში აფხაზეთის დამოუკიდელობის იდეა უფრო ექნება, ვიდრე რუსეთის იმპერიაში ყოფნა. თუმცა, ალბათ, ისიც კარგად ესმის, რომ რუსეთისგან თავის დახსნა იოლი არაა. ელემენტარულად, ამას დრო მაინც სჭირდება.
ერთი სიტყვით, მოსკოვი, ალბათ, არჩევანს გააკეთებს: ბაღაფშს, ხაჯიმბასა და შამბას შორის. არა მგონია, კრემლმა ამ ბატალიებში ალექსანდრე ანქვაბი ჩართოს და არა იმიტომ, რომ მან თითქოს, აფხაზური ენა სათანადოდ არ იცის. აფხაზურის არცოდნა მეათეხარისხოვანია, მით უფრო - რუსეთისთვის. ანქვაბი რომ დიდხანს არ ცხოვრობდა აფხაზეთში, ესეც აღარ არის პრობლემა, როგორც იყო წინა სეპარატისტულ არჩევნებში. უკვე 5-6 წელია, ანქვაბი აფხაზეთში ცხოვრობს. მას ყოველთვის ჰყავდა საყრდენი აფხაზურ საზოგადოებაში და სერიოზული პოლიტიკოსის იმიჯიც აქვს.
რაც შეეხება ბაღაფშს, მოარულ ხმებს თუ დავუჯერებთ, კრემლი მას თითქოს იმის შემდეგ აღარ სწყალობს, რაც ყველა ბრძანება არ შეასრულა. კერძოდ, ”აფხაზური არმია” არ დაძრა სამეგრელოს ”დასაპყრობად”.
აფხაზური ოცნების ერთი მხარე
რამდენიმე თვის წინ, ”ვერსია” აფხაზ ჟურნალისტს გაესაუბრა. გასაგები მიზეზების გამო, მან ინკოგნიტოდ დარჩენა ისურვა და აფხაზეთში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე მოგვითხრო: ”ბაღაფში პროდასავლური ორიენტაციის ლიდერია და რესპუბლიკის დემოკრატიზაციის მომხრეა. ამიტომ, ჩვენთან პრესა ახლა უფრო თავისუფალია, ვიდრე წინა წლებში. პრეზიდენტზე ათას უხამსობას წერდნენ, მაგრამ ბაღაფშს ამაზე რეაგირება არასოდეს მოუხდენია. ახლა მას პოლიტიკურ სპექტრშიც გამოუჩნდა მოწინააღმდეგეები.
კერძოდ - საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი შამბამ ჩამოაყალიბა ანტისახელმწიფოებრივი გაერთიანება ”აარუნი”. ასევე, მოქმედებს ოპოზიციური გაერთიანება ”ამცახარა”. ეს პარტია მუჰაჯირების ჩამოსახლების თემით სპეკულირებს და პრეზიდეტთან დაპირისპირების შემთხვევებს ეძებს. რაც შეეხება ბაღაფშს, იგი აფხაზებში პატრიოტად ითვლება. ღმერთმა არ ქნას, უახლოეს მომავალში, ბაღაფშის შეცვლის საკითხი დადგეს. თუ ეს მაინც მოხდა, აფხაზების დიდი ნაწილი პრეზიდენტს გვერდში დაუდგება.
საქართველოსთან თანაცხოვრება დღის წესრიგში არ დგას და არც ვისურვებდი, რომ ქართული სახელმწიფოს მფარველობის ქვეშ ვიყოთ. აფხაზეთი დამოუკიდებელ, ევროპულ სახელმწიფოდ უნდა ჩამოყალიბდეს. რაც შეეხება ინტერესების თანხვედრას, ქართულ მხარესთან საერთო მეტი გვაქვს, მენტალობით, ეთნიკური ხასიათით, ტემპერამენტით ვგავართ. რუსები კი, აბსოლუტურად სხვა ხალხია. წლების წინ საუბარი იყო, რომ აფხაზეთში რუსებს ჩამოგვისახლებდნენ. ამის გამო, ჩვენთან მცხოვრები რუსებიც კი უკმაყოფილოები იყვნენ”.
მოვლენების წინმსწრები ინტერვიუდან გამომდინარე, საკითხავია, რამდენად გამართლდება აფხაზი ჟურნალისტის პროგნოზები და დაიცავს თუ არა კრემლისგან ჩანაცვლების შემთხვევაში, აფხაზი ხალხი ბაღაფშს? აფხაზეთის რეალობა თბილისისთვის ახლა უფრო მეტად საყურადღებოა.
http://presa.ge/index.php?text=news&i=4417