"საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანების შანსის ათვლა 2020 წლიდან დაიწყება!"
"საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანების შანსის ათვლა 2020 წლიდან დაიწყება!"
საქართველოს წინააღდეგ გამოვლენილი სამხედრო აგრესიის შემდეგ, რუსეთის ფედერაცია ევროპის დაშანტაჟებასაც არ ერიდება. მას შემდეგ, რაც ევროკავშირის წევრმა რამდენიმე ქვეყანამ საქართველოს მიმართ მხადრაჭერის გამოხატვით რუსეთთან ჩარჩო-ხელშეკრულების გაფორმებას ვეტო დაადო, რუსეთმა იარაღის ენით დაიწყო ლაპარაკი. ორიოდ თვეში საფრანგეთი ევროკავშირის თავმჯდომარის პოსტს ჩეხეთს გადაულოცავს, რომელიც ექსპერტების ნაწილის ვარაუდით, რუსეთის საგარეო პოლიტიკის მიმართ არანაკლებად კრიტიკული იქნება. ამ საკითხებთან დაკავშირებით “ფაქტი” საფრანგეთში მოღვაწე ქართველ პოლიტოლოგს, გიორგი ფოფხაძეს ესაუბრა._ სანამ ლისაბონის ხელშეკრულებას არ მიიღებენ, რომელიც თავის მხრივ იქნება ევროკავშირის კონსტიტუციის შემცვლელი დოკუმენტი, მანამდე ასეთი სერიოზული საკანონმდებლო ცვლილება მოსალოდნელი არ არის. ევროკავშირის წესდებაში წერია, რომ 27 ქვეყნის წარმომადგენელი ყოველ ექვს თვეში იქნება ამ ორგანიზაციის თავმჯდომარე. ამის შეცვლა უნდა მოხდეს ან რეფერენდუმით, ან მსგავსი ცვლილება ევროკავშირის წევრი ყველა ქვეყნის პარლამენტმა უნდა განიხილოს და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამას დაახლოებით ორი წელი მაინც დასჭირდება. ევროკავშირში დღეს არ არსებობს იმის საჭიროება, რომ გაგრძელდეს საფრანგეთის თავმჯდომარეობის ვადა. საფრანგეთმა, პრაქტიკულად, შეასრულა მასზე დაკისრებული ყველა მოვალეობა და იმ პროგრამების მაქსიმუმი, რაც ნიკოლა სარკოზის ჰქონდა დასახაული თავისი პრეზიდენტობის პერიოდში. 13 ოქტომბერს ლუქსენბურგში გამართულ ბოლო მინისტერიალზე უკვე დაიწყო ჩეხეთისათვის თავმჯდომარეობის გადაბარების მოსამზადებელი პერიოდი. ყოველი მომდევნო ქვეყანა ევროკავშირის ისეთივე თავმჯდომარე იქნება, როგორც მისი წინამორბედი.
_ ევროკავშირის თავმჯდომარის პოსტზე საფრანგეთს ვადა 31 დეკემბერს ეწურება, პირველი იანვრიდან მას ჩეხეთი შეცვლის, რამდენად აქტიური იქნება ეს ქვეყანა საქართველო-რუსეთის პრობლემატიკის მიმართ?
_ სლოვენიის შემდეგ ჩეხეთი იქნება მეორე პოსტ-საბჭოთა ქვეყანა, რომელიც ჩაიბარებს ევროკავშირის თავმჯდომარეობას. იგი საფრანგეთზე მეტად აქტიური იქნება, თუნდაც იმის გამო, რომ რუსეთმა ზუსტად 40 წლის წინ იგივე გააკეთა ჩეხეთში, რაც _ საქართველოში. 40 წლის წინ, აგვისტოში რუსეთის საოკუპაციო ჯარები შევიდნენ პრაღაში. ჩეხეთს კარგად ახსოვს პრაღის ოკუპაცია და მსხვერპლი. გარდა ამისა, პოლონეთსა და ბალტიისპირეთის ქვეყნებთან ერთად, ჩეხეთიც აქტიურად უჭერს მხარს საქართველოს. ნამდვილად არსებობს იმის პერსპერქტივა, რომ ევროკავშირში ხშირად გვექნება საუბარი საქართველოს შესახებ, სხვა საკითხია, რამდენად დაუჭერენ მხარს ჩეხეთის ინციატივას სხვა ქვეყნები, რომლებიც მანამდე საფრანგეთს უჭერდნენ მხარს. 14 ნოემბერს ევროკავშირი-რუსეთის შემდგომი ეკონომიკური თანამშრომლობის შესახებ გაიმართება სამიტი, სადაც ალბათ, ბალტიისპირეთის ქვეყნები, პოლონეთი და ჩეხეთიც არ დაუჭერს მხარს რუსეთთან ახალი “ჩარჩო-ხელშეკრულების” გაფორმებას. \
_ ბალტიისპირეთის ქვეყნები რატომ არიან კრიტიკულები ამ დოკუმენტის მიმართ და რას ითვალისწინებს ევროკავშირისა და რუსეთის ჩარჩო-ხელშეკრულება?
_ ევროკავშირმა თავის დროზე დაიწყო ხელშეკრულებების გაფორმება რამდენიმე ქვეყანასთან, რომლებიც არ შედიან ევროკავშირის შემადგენლობაში, მათთან სამრეწველო-სავაჭრო და პოლიტიკური ურთიერთობის თვალსაზრისით. ამით ორგანიზაციამ ასეთ ქვეყნებს გაუმარტივა ეროკავშირის წევრ ქვეყნებთან ეკონომიკური ურთიერთობა. ასეთი ჩარჩო-ხელშეკრულებები დადებული აქვთ რუსეთთან, უკრაინასთან, მოლდოვასთან, ადრე იყო რუმინეთთან, პოლონეთთან და ბულგარეთთან. სამწუხაროდ, საქართველო არ შედის ასეთი ქვეყნების სიაში. რუსეთთან ევროკავშირმა ჩარჩო-ხელშეკრულება პირველად 1994 წელს დადო, 1997 წელს განახლდა ეს დოკუმენტი 10 წლის ვადით. შარშან ამოეწურა ხელშეკრულებას ვადა და სანამ ახალი არ გაფორმდება, ავტომატურად გრძელდება ურთიერთობა 1997 წლის ხელშეკრულების მიხედვით. ახალი ხელშეკრულების გაფორმება საფრანგეთმა ვერა და ვერ მოახერხა, რადგან ჯერ პოლონეთმა გამოიყენა რუსეთის წინააღმდეგ ვეტოს უფლება და თითქმის 6 თვის განმავლობაში არ ხსნიდა ვეტოს. მას შემდეგ, რაც რუსეთის მაშინდელმა პრეზიდენტმა, პუტინმა ერთ ღამეში გამოასწორა შეცდომები და რუსეთის ბაზარზე დაუშვეს პოლონური ხორც-პროდუქტები და რძის ნაწარმი, პოლონეთმა ვეტო მოხსნა. ახლა კი მეორე ვეტო დაადო ლიტვამ. ამ ქვეყანამ რუსეთს რამდენიმე მოთხოვნა წაუყენა: ლიტვის მიმართულებით გაზსადენის აღდგენა, რომელიც რუსეთმა მას შემდეგ გადაკეტა, რაც ლიტვამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ეს გაზსადენი ლიტვისათვის არის ენერგიის ერთადერთი არტერია. ევროკავშირმა მოსთხოვა ლიტვას, დაეკეტა ლიტვაში არსებული ატომური ელექტროსადგური, ამის სანაცვლოდ კი ლიტვა ითხოვდა რუსეთს განეახლებინა მისთვის ენერგო-რესურსების მიწოდება. მეორე საკითხი იყო საბჭოთა კავშირის მიერ განხორციელებული ოკუპაციის დროს მიყენებული ზარალის კომპენსაციის გადახდა, ხოლო მესამე საკითხად შედიოდა საქართველოსა და უკრაინაში რუსეთის მხრიდან ანტისახელმწიფოებრივი ქმედებების შეწყვეტა. 2008 წლის ივნისში ლიტვამ მოხსნა მორატორიუმი და მისცა უფლება ევროკომისიას, ჩარჩო-ხელშეკრულების შესახებ დაეწყო რუსეთთან მოლაპარაკებები, მაგრამ მოლაპარაკებები კვლავ შეჩერდა პირველ სექტემბერს იმის გამო, რომ რუსეთმა შემოიყვანა ჯარები საქართველოს ტერიტორიაზე.
_ ფინანსური კომპენსაციის გადახდას საქართველოს ხელისუფლებაც მოითხოვს ჰააგაში შეტანილი სარჩელით. მეორე საკითხია, რამდენად პასუხისმგებლობით ეკიდება რუსეთი საერთაშორისო ორგანიზაცოების მიერ დაკისრებულ ამაგვარ ვალდებულებებს. არსებობს მსგავსი პრეცედენტი რუსეთის მხრიდან?
_ რუსეთი არ არის ის ქვეყანა, ვინმეს რამე გადაუხადოს. ეს არის ექსტრაორდინალური ქვეყანა, რომელიც პუტინის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, 180-გრადუსით შეიცვალა და მსოფლიო პოლიტიკაში საბჭოთა კავშირისდროინდელი მეთოდებით დაიწყო მოქმედება. ლიტვა, უბრალოდ, პრეცედენტს აფიქსირებდა, თორემ გაზსადენს რომ არავინ აღადგენდა და კომპენსაციასაც არავინ გადაუხდიდა, ეს მშვენივრად იცოდა. ამით ჩარჩო-ხელშეკრულებაზე დაადო ვეტო და ლიტვას ამის სრული უფება ჰქონდა.
_ ლიტვას აქვს ბერკეტები, რომ რუსეთთან მიმართებაში თავისი უფლებები დაიცვას, საქართველოს რა შეუძლია ასეთ შემთხვევაში?
_ ჰააგის სასამართლოში კომპენსაციის მოთხოვნა ცოტა პროპაგანდისტულ მიზნებს ემსახურება. ჰააგის სასამართლო არის გაერთიანებული ერების ეგიდით შექმნილი სასამართლო, რომელიც არ არის უფლებამოსილი, ფინანსურ კომპენსაციებზე იმსჯელოს. სტრასბურგის სასამართლოს კიდევ შეუძლია დააკისროს ასეთი მოვალეობები რუსეთს, მაგრამ რუსეთი გადაიხდის? ჯერ ერთი, ჰააგის სასამართლომ მიიღო როგორც რუსეთის წინააღმდეგ საქართვლოს სარჩელი, ისე _ საქართველოს წინააღმდეგ რუსეთის სარჩელი და ორივეს განიხილავს. თუ საქართვლო რუსეთს უჩივის 1990-92 წლებში აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში ქართველების გენოციდის გამო, რუსეთიც ადანაშაულებს ქართულ მხარეს 7 და 12 აგვისტოს ოსების ეთნიკურ წმენდასა და გენოციდში. ჩვენდა სამწუხაროდ, ჰააგის სასამართლომ რუსეთის ეს სარჩელი განიხილა და მიიღო წარმოებაში.
_ ჩეხეთის მომავალი თავმჯდომარეობა საქართველოსათვის რამდენად მნიშვნელოვანი პერსპექტივა იქნება ევროკავშირში გაწევრიანების თვალსაზრისით, გარდა იმისა, რომ ქართულ მხარეს მოეთხოვება ქვეყანაში დემოკრატიული პროსეცების განვითარება?
_ საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანები შანსის ათვლა შეიძლება, დავიწყოთ 2020 წლიდან. ამ დროისთვის არ განიხილება საქართვლოს ევროსტრუქტურებში სრულფასოვანი გაწევრიანების ახლო პერსპექტივა. დემოკრატიის ჩანასახიც კი არ არის ქვეყნის შიგნით. არსებობს მეორე მომენტიც: დღეს ევროპაში უკვე თავში ირტყამენ ხელს, რომ რუმინეთისა და ბულგარეთისათვის დაუშვეს პრეცედენტი და აჩქარებული ტემპებით მოუმზადებლად მიიღეს ევროკავშირში. ახლა კი ყოველ 6 თვეში ერთხელ ევროკომისია დებს მოხსენებას იმის შესახებ, რომ ამ ქვეყნებში არ არსებობს დემოკრატია, რომ ამ ქვეყნებში არის კორუფცია, მაფია, რომ იქ პრეზიდენტი კორუმპირებულია და არ არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო. მეორე პრეცედენტს ევროკავშირი აღარ დაუშვებს. რუმინეთი და ბულგარეთი მაინც ევროპული ქვეყნებია და მათ, ასე თუ ისე, უვლიან. საქართველო რომ მიიღონ ევროკავშირში, ის უნდა იყოს ზედმიწევნით დემოკრატიული ქვეყანა, შეიძლება ითქვას, უფრო მეტად დემოკრატიულიც, ვიდრე ევროპის ქვეყნები არიან. ჩეხეთის თავმჯდომარეობის დროსაც ამ საკითხის მიმართ ევროკავშირის პოზიცია და დამოკიდებულება არ შეიცვლება. სადაც არ არის თავისუფალი პრესა და სასამართლო, სადაც ადამიანს იჭერენ ცოცხალი ადანიამის მკვლელობისთვის, ან მკვდარს ასამართლებენ, ასეთი რამ, ალბათ, ლიბიაშიც თუ ხდება.
_ ცხინვალის მოვლენების დროს კეთდებოდა განცხადებები, რომ შესაძლოა ნატო-მ დაუშვას პრეცედენტი და დარჩქარებული წესით მიიღოს საქართველო...
_ჩვენს ხელისუფლებაზეა ნათქვამი, მელას რაც ელანდებოდა, ის ესიზმრებოდაო. ევროკავშირი და ნატო-ს სტრუქტურები არ არის მიხეილ სააკაშვილის საქართველო, სადაც დარეკავ და ყოველგვარი კანონის დარღვევით აკეთებ, რაც გსურს. ევროკავშირში და ნატო-ში არსებობს სტანდარტები და კანონები, რომელთა დარღვევა არ შეიძლება, საქართველო კი არა, აშშ რომ იყოს მისაღები. ფინეთს უნდა ნატო-ში შესვლა, საქართველო-რუსეთის კონფლიქტის შემდეგ გააკეთა ეს განცხადება და ფინეთმაც ზუსტად ის საფეხურები უნდა გაიაროს: არმია უნდა მოიყვანოს სტანდარტებში, მიიღოს მეპ-ი და სხვა. საქართველოს ხელისუფლების მიერ გაკეთებული ასეთი განცხადებები არის მასაზე გათვლილი პიარ-კამპანიის ნაწილი. რუსეთის აგრესიის მერე, ნატო-ს გენერალურმა მდივანმა იაფ დე-ჰოფ სხეფერმა პირველივე პრეს-კონფერენციაზე განაცხადა, რომ საქართველოსა და უკრაინისათვის ნატო-ს კარი ღია არისო, მაგრამ საქრთველოს დოსიე არის სხვა და ერთ კონტექსტში საქართველოსა და უკრაინას აღარ განვიხილავთო, ანუ ეს იმას ნიშნავდა, რომ უკრაინას უკეთესი მდგომარეობა აქვს, რომ გახდეს ნატო-ს წევრი ქვეყანა გახდეს. სხეფერმა ძალინ დელიკატურად მიანიშნა, რომ ამ ომმა ძალინ შეუშალა ხელი საქართველოს ნატო-ში გაწევრიანებას. ხელისუფლება იქამდე მიიყვანს მდგომარეობას, რომ თავად მოსახლეობა იტყვის ნატო-ში გაწევრიანებაზე უარს.
ევროატლანტიკურ სტრუქტურებში გაწევრიანების შემდეგ საქართველო არ გახდება არც ერთი ქვეყნის აგრესიის მსხვერპლი. მარტივად რომ ვთქვათ, ეს იქნება ყველაზე დადებითი ფაქტორი. ნატო-ში არმიის სტანდარტები ყველზე ადვილი მისაღწევია, ვიდრე _ ამ ორგანიზაციის პოლიტიკური მოთხოვნების შესრულება. ეს არის სამხედრო-პოლიტიკური გაერთიანება, მაგრამ მეტი წონა აქვს პოლიტიკურ ფაქტორს, ვიდრე _ სამხედრო ალიანსს. სამხედრო-გენერალური შტაბი ბრიუსელიდან, სადაც ნატო-ს პოლიტიკური საბჭოა, 90 კილომეტრის დაშორებით ქალაქ მონშია განლაგებული. ჩვენ ვერ ვასრულებთ ნატო-ს პოლიტიკურ მოთხოვნებს, თორემ ჯარის გაწვრთნა პრობლემა არ არის, ამას 2-3 თვე ეყოფა. თუ ვინმე იმაზე აკეთებს აპელირებას, რომ ჩვენი ჯარი არ არის მზად, ეს არაფერ შუაშია. სახელმწიფო მანქანა არ არის მზად, რომ ნატო-ში ვიყოთ.
_ ამბობენ, სააკაშვილის ხელისუფლებას დასავლეთში იმიჯი ცხინვალის მოვლენებმა ძალინ შეურყიაო. რამდენად თვალშისაცემია ასეთი განწყობა, ან რომელიმე ოპოზიციური ლიდერის მიმართი თუ გამოიკვეთა პოლიტიკური სიმპათია?
_ პრეზიდენტ სააკაშვილის მთავრობის გაკოტრება ცოტა უფრო ადრე დაიწყო, ვიდრე ეს ომი იქნებოდა, შეიძლება ითქვას, რომ ამ ომმა წერტილი დასვა. რომ იჩემებენ, რუსეთს ნიღაბი ჩამოვგლიჯეთ და დავანახეთ მსოფლიოს მისი ნამდვილი სახეო, რუსეთმა თვითონ ჩამოიგლიჯა ეს ნიღაბი. სამხედრო რიტორიკა ჰქონდა გამართული სააკაშვილის მთავრობას რუსეთის მიმართ, ამის გამო ვეროკავშირი და ამერიკა ეხვეწებოდა, მოეწერა ხელი თავდაუსხმელობის შესახებ აქტზე. სააკაშვილი დაპირდებოდა, კონფლიქტურ ზონებს არ დავესხმებიო და ცოტა ხანში ისევ იწყებოდა სამხედრო რიტორიკა. ევროკავშირი და სერთაშორისო საზოგადოება ღიად მხარს ვერც ერთ ოპოზიციურ ლიდერს ვერ დაუჭერ. პრემიერ ზურაბ ჟვანიას გუნდმა “ვარდების რევოლუციის” წინ ჯერ თვითონ მოამზადა ნიადაგი საიმისოდ, რომ ევროპას და ამერიკას დაეჭირათ მხარი საქართველოში მიმდინარე მოვლენებისათვის. ასე რომ, ოპოზიციამ თვითონ უნდა მოამზადოს ნიადაგი, თორემ ვერც სოლანა, ვერც სემნები და მორელი მათ აშკარად ვერა დაუჭერს მხარს. ისინი მხარს დაუჭერენ ქართველი ხალხის არჩევანს.
ესაუბრა თეონა ციხისელი
www.fact.ge
