ქართულ-ფრანგული კულტურული ბარტერი: ფიროსმანი - ვეზელში, პიკასო - სიღნაღში
ქართულ-ფრანგული კულტურული ბარტერი: ფიროსმანი - ვეზელში, პიკასო - სიღნაღში
[ბელა ჩეკურიშვილი ”ვერსია”]როგორც საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გენერალურმა დირექტორმა დავით ლორთქიფანიძემ გვითხრა, ვეზელში ექსპონირებულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში დაცული 17 ტილო: “დათვი მთვარიან ღამეში”, ნატურმორტი, “მზარეული”, ლუდხანა “ზაქათალა”, “ქეიფი მეარღნე დათიკო ზემელთან”, “კახეთის მატარებელი”, “აქტრისა მარგარიტა”, “ჟირაფი”, “შეთე გზას უჩვენებს ბარიატინსკის”, “ხილის გამყიდველი თათარი” (ხილის დუქანი), აბრა „Распивочно и на выность“, “თეთრი ღორი გოჭებით”, “მეეზოვე”, “უშვილო მილიონერი და ღარიბი შვილებით”, “რუსეთ-იაპონიის ომი”, “მარანი ტყეში” და “ბოლნისის წმ. გიორგის დღეობა”.
2008 წლის თებერვალში საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გენერელურმა დირექტორმა, დავით ლორთქიფანიძემ და საფრანგეთის იონის გენერალური საბჭოს პრეზიდენტმა, სენატორმა ანრი დე რენკურმა ხელი მოაწერეს თანამშრობლობის ხელშეკრულებას. ხელშეკრულება ითვალისწინებს გაცვლითი გამოფენების მოწყობას, კერძოდ, ზერვოსის მუზეუმში ნიკო ფიროსმანის ნამუშევრები გამოიფინება, ხოლო 2009 წლის მაისში სიღნაღის მუზეუმში ცნობილი ფრანგი მხატვრის, პაბლო პიკასოს ნამუშევრებს ჩამოიტანენ.
დავით ლორთქიფანიძე: “მიგვაჩნია, რომ როგორც სიღნაღის, ასევე მთელი საქართველოსთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იქნება პიკასოს გამოფენა, რომელიც სავარაუდოდ, ორ თვეს გასტანს. ამ მოვლენით სიღნაღი, როგორც კულტურული ცენტრი, კიდევ უფრო მეტ დატვირთვას შეიძენს. რაც შეეხება ფიროსმანის გამოფენას ზერვოსში, ეს არაა ერთჯერადი აქცია. საფრანგეთში ასევე, გამოდის კატალოგი და მუზეუმში შექმნილია საქართველოს ეთნოგრაფიული კუთხე, ანუ იქ, ზოგადად, ქართული კულტურის წარდგენა ხდება.
გარდა იმისა, რომ გამოფენა, თავისთავად, მნიშვნელოვანი მოვლენაა, ამას დაერთო ისიც, რომ საფრანგეთიდან ჩამოვიდა რესტავრატორთა ჯგუფი, რომელთაც, ქართველ სპეციალისტებთან ერთად, ორი კვირის განმავლობაში, სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაატარეს და ფიროსმანის ნამუშევრები ტრანსპორტირებისთვის მოამზადეს. ამით ჩვენმა სპეციალისტებმა დიდი გამოცდილება მიიღეს. ნებისმიერ ნამუშევარს, რომელიც საგამოფენოდ გადის, დიაგნოსტიკა და წინასწარი რესტავრაცია უტარდება. მუზეუმის განვითარებისთვის კი ძალიან მნიშვნელოვანია სარესტავრაციო-საკონვერსაციო ცენტრის ქონა. ასეთი ცენტრი ჩვენც შევქმენით, ახალგაზრდებმა სტაჟირებაც გაიარეს საზღვარგარეთ და ჩვენი რესტავრატორები ამჯერადაც გაჰყვნენ გამოფენას იმისთვის რომ ნახონ, როგორაა მსოფლიოს წამყვან ქვეყნებში კონსერვაციის პირობები”.
პიკასო და ფიროსმანი
ზერვოსის მუზეუმი საფრანგეთის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხელოვნების ცენტრია. იგი ცნობილი ფრანგი მწერლის, რომენ როლანის სახლშია განთავსებული. მუზეუმში დაცულია პიკასოს, კალდერის, ჯაკომეტის, ერნსტის, ჰელიონის, მიროს, კანდინსკისა და სხვა ცნობილი მხატვრების ნამუშევრები. ქრისტიან ზერვოსი კი ცნობილი ფრანგი კოლექციონერი, მწერალი და გამომცემელი გახლდათ, რომლის სახელს უკავშირდება ცნობილი ჟურნალის Cahiers d’art-ის (1926 – 1960) გამოცემა.
ფრანგების ინტერესი ფიროსმანის მიმართ პიკასოდან იწყება, როცა მან ნიკალას პორტრეტი დახატა ემიგრირებული ქართველი ავანგარდისტის, ილია ზდანევიჩის მიერ პარიზში გამოცემული წიგნისთვის “ნიკო ფიროსმანაშვილი”. ილია ზდანევიჩი (ილიაზდი) და პაბლო პიკასო მეგობრობდნენ. ფრანგები ასევე, პარალელს ავლებდნენ ფიროსმანსა და მე-20 საუკუნის ნაივისტ მხატვარ ანრი რუსოს შორის. თუმცა, ის ტიპიზაცია და მონუმენტალურობა, რაც ფიროსმანს აქვს და რასაც შუა საუკუნეების ქართული ხელოვნებიდან იღებს, რუსოსთვის დამახასიათებელი არ არის. ეს პარალელები ფრანგებს დღესაც აინტერესებთ.
ირა არსენიშვილი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ხელოვნების მიმართულების უფროსი კონსერვატორი: “ფიროსმანის ნახატებზე მოთხოვნაა იმ დღიდან, რაც იგი ძმებმა ზდანევიჩებმა აღმოაჩინეს და მისი გამოფენა მოაწყვეს. ამ მხატვრისადმი ინტერესი მას შემდეგ არ განელებულა და სულ უფრო მეტად იზრდება. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ეს ინტერესი იმით იყო გამოწვეული, რომ რასაც ნიკო ფიროსმანი თბილისში ხატავდა, აქტუალური აღმოჩნდა მაშინდელი ევროპული ავანგარდისთვის, რომლის მიზანი კლასიკური ტრადიციების უარყოფა და ახალი სამყაროს შექმნა იყო. ფიროსმანი კი, როგორც თვითნასწავლი მხატვარი, ყოველგვარი ტრადიციებისგან თავისუფალი აღმოჩნდა და ის პრობლემები, რასაც იმდროინელი ავანგარდისტები ეძებდნენ, სწორედ მასთან იყო წარმოჩენილი”.
დაცული და დაუცველი მემკვიდრეობა
შავი მუშამბა, მუყაო და თუნუქი ის მასალა იყო, რაზეც ფიროსმანი თავის შედევრებს ქმნიდა. როგორც სპეციალისტები ამბობენ, ხატავდა ძალიან კარგი, ხარისხიანი, უმეტესწილად, ინგლისური ზეთის საღებავებით.
თბილისის ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში ნიკო ფოროსმანის 160-მდე ნამუშევარია დაცული. ამ კოლექციიდან, გასულ წელს, სიღნაღის მუზეუმს მუდმივ ექსპოზიციაში 17 ნამუშევარი გადაეცა. როგორც საქართველოს ეროვნული მიზეუმის ხელოვნების მიმართულების უფროსმა, კონსერვატორმა ირა არსენიშვილმა გვითხრა, ეს სურათები ყველაზე კარგადაა დაცული, ვინაიდან საექსპოზიციო დარბაზის პირობები სიღნაღში სრულიად შეესაბამება დადგენილი სტანდარტის ნორმებს. იგივე შეიძლება ითქვას საექსპოზიციო დარბაზში ნამუშევრების განთავსებაზეც, სადაც ფიროსმანი შესანიშნავად აღიქმება, ვინაიდან დარბაზი სპეციალურად ამ ნამუშევრებისთვის გაკეთდა. ამ ფაქტორს ფერწერული ნიმუშებისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს.
სამწუხაროდ, იგივეს ვერ ვიტყვით მირზაანში, მხატვრის სახლ-მუზეუმში დაცულ ნახატებზე. ეს შენობა სასწრაფოდ მოითხოვს რეაბილიტაციას. სახურავიდან პირდაპირ საექსპოზიციო დარბაზში ჩამავალი წყალი ანესტიანებს კედლებს, რის შედეგადაც, გაჩნდა სოკო და ექსპოზიციას საფრთხე შუქმნა. ჯერჯერობით, ვერავინ ამბობს, მუზეუმის რესტავრირებას როდისთვის შეძლებენ.
ფიროსმანის ნახატებს ასევე, შეხვდებით კერძო კოლექციებშიც. ცნობილია, ჭიაურელების კოლექცია. ასევე რამდენიმე ნამუშევარი აქვს ტიციან ტაბიძის ქალიშვილის, აწგარდაცვლილი ნიტა ტაბიძის ოჯახს და სხვა. ხოლო რამდენიმე ხნის წინ, სოტბის აუქციონზე გაყიდული ფიროსმანის ნამუშევარი, როგორც ამბობენ, საფრანგეთში რუსეთიდან იყო გატანილი.
უცნობი და საეჭვო ფიროსმანი
ბოლო წლებში, თბილისში ფიროსმანის უცნობი ნახატების აღმოჩენის ბუმი ატყდა. გამოჰქონდათ და გამოჰქონდათ დღის სინათლეზე საშობაო კომპოზიციები, მედდები, ცხვრები და მელიები. როგორ შეიძლება დადგინდეს, ეს ნახატები მართლაც ფიროსმანისაა, თუ გაყალბებულია?
როგორც ირა არსენიშვილი ამბობს, ხელოვნების მუზეუმს ხშირად აკითხავდნენ წინადადებით, დაედგინათ ამა თუ იმ ტილოს ორიგინალობა. ამის დასადგენად კი, გარდა ხელოვნებათმცოდნის პროფესიონალიზმისა და დიდი გამოცდილებისა, ტექნოლოგიური კვლევის ჩატარებაცაა საჭირო, რის საშუალებაც ჩვენს მუზეუმს ამ ეტაპზე არ გააჩნია. ხოლო თუ ექსპერტიზის გარეშე ვინმე ხელაღებით იტყვის, რომ ეს ნახატები ნამდვილად ფიროსმანისაა, ეს უბრალოდ, შარლატანობა იქნება და მეტი არაფერი. ასეთივე აზრისაა ამ საკითზე ხელოვნებათმცოდნე დავით ანდრიაძეც.
ეროვნული მუზეუმის დირექტორი დავით ლორთქიფანიძე სწორედ იმ სარესტავრაციო-საკონსერვაციო ცენტრის შექმნაზე საუბრობს, რომელსაც შესაბამისი ლაბორატორია ექნება, როგორც რესტავრირების, ასევე დიაგნოსტიკისთვის. ამ პროექტის განხორციელებას ორი წელი მაინც დასჭირდება. სავარაუდოდ, 2010 წელს ქართველ სპაციალისტებს საშუალება ექნებათ, არაერთ საკამათო კითხვას უპასუხონ. თუმცა კი, როგორც ირა არსენიშვილი ამბობს, ფოროსმანის ნახატები, რაც აღმოსაჩენი იყო, დიდი ხნის წინ უკვე აღმოაჩნეს. ამ მხატვარს თავისი ტრაგიკული ბედიც ეყოფა, რომ ზოგიერთებმა მის სახელზე ხელი არ მოითბონ.
ალბათ, ნიკალა ამ ყველაფერს ვერასოდეს წარმოიდგენდა - ვერც მილიონებად გაყიდულ ნახატებს, ვერ გაყალბებულ კომპოზიციებს, ვერც იმას, რომ მისი ნახატები უცხოეთში, დაცვის თანხლებით იმოგზაურებდნენ და რომ 2009 წელს, ევროპის კულტურის დედაქალაქად ვილნიუსის დასახელება სწორედ მისი გამოფენით გაიხსნება.
http://presa.ge/index.php?text=news&i=4318