ვარდან მამიკონიანი და შუშანიკი ლაზები იყვნენ
ვარდან მამიკონიანი წმინდა შუშანიკის მამა იყო, რომლის მარტვილობაც პირველი ქართული ჰაგიოგრაფიული ძეგლია. სომეხი ისტორიკოსების ცნობით, მამიკონიანები ჭანეთიდან იყვნენ მოსულები — სტატია ამ წარმომავლობის საბუთებს განიხილავს.
ვარდან მამიკონიანი გახლდათ მამა წმინდა შუშანიკისა, რომლის მარტვილობაც იაკობ ხუცესის (ცურტაველი) მიერ აღწერილი პირველი ქართული ჰაგიოგრაფიული ძეგლია. მამიკონიანებს სომხური ისტორიოგრაფია არ განიხილავს ადგილობრივ მთავრებად. ისინი მოსულებად მიიჩნევიან, კერძოდ "ჭანისტანიდან". ზოგიერთი მეცნიერის ვარაუდით, ჭანისტანი იგივე ჩინეთია, რაც, ცოტა არ იყოს, სასაცილოდ ჟღერს მაშინ, როდესაც იმ დროის სომხეთს პირდაპირ ესაზღვრებოდა ქართული ჭანეთი. ცნობილმა სომეხმა მეცნიერმა ნ. ადონცმა დაამტკიცა, რომ "ჭანთა" ქვეყანა არის მამიკონიანების საგვარეულო მხარის - ტაოს მეზობლად მდებარე ჭანეთი და არა შორეული ჩინეთი.
მე-5 საუკუნის ასევე სომეხი ისტორიკოსის - ფაუსტოს ბიზანდუცის ცნობით, მამიკონიანებს რაღაც შინაური კონფლიქტის გამო დაუტოვებიათ მშობლიური ჭანეთი და ტაოს იმ ნაწილში გადასულან, რომელიც იმ დროს პოლიტიკურად სომხეთთან იყო დაკავშირებული. იგივე ისტორიკოსის გადმოცემით, მანუელ მამიკონიანი სომეხთა მეფე ვარაზდატს (374-377 წწ.) ასე მიმართავს: "ჩვენ არასოდეს ვყოფილვართ თქვენი მსახურნი, არამედ ვიყავით თქვენი თანასწორნი, თქვენზე უფრო განჩინებულნი, რადგან ჩვენი წინაპარნი იყვნენ მეფენი ჭანთა ქვეყანაში, მაგრამ ძმათა შორის მოხდა დიდი სისხლისღვრა. ჩვენ დავტოვეთ სამშობლო და მოვედით აქ".
ჭანეთი და მამიკონიანები
ჭანეთი ისტორიული მესხეთის ნაწილია და ახლა თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. იქიდან წასული მამიკონიანები ვრცელ ტერიტორიას ფლობდნენ ტაოსა და ტარონში. კავკასიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ისტორიკოსს, კირილ თუმანოვს აქვს შრომები ამ თემაზე და ის ადასტურებს, რომ ვარდან მამიკონიანის ჩინელობა სასაცილოა და ის ჭანი, იგივე ლაზი გახლდათ - "მამიკონიანები და ლიპარიტები - არმენიკა" ვენეცია 1969 წ. გვერდი 125-137.
ასევე მეორე ნაშრომი კირილ თუმანოვისა - "კავკასიის ქრისტიანობის ისტორიის კვლევა (ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის პრესა, 1963 წ.) გვ 209. 211-212, 238.
თავად არისტოკრატიული გვარი - თუმანოვები (თუმანიშვილი) მოდის მამიკონიანებიდან. საკუთარი გვარის წარმომავლობა დიდ მეცნიერს ნამდვილად არ შეეშლებოდა. ამას გარდა ამ თემაზე კვლევები აქვს ამერიკელ-სომეხ მეცნიერს რობერტ ჰიუსენს (ხუსენიანი) 2001. სომხეთი: ისტორიული ატლასი. ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პრესა. გვ. 95. სადაც თავად ჰიუსენიც ადასტურებს ვარდან მამიკონიანის ლაზობას.
სომხეთის მხედართმთავრები
სომეხთა სამეფოს მხედართმთავრობა მამიკონიანებს მემკვიდრეობით ეკავათ მე-4 საუკუნიდან მოყოლებული. იაკობ ცურტაველიც გვამცნობს, რომ შუშანიკი იყო სომეხთა, და არა სომეხი სპასპეტის ქალიშვილი. შუშანიკი ცოლად გააყოლა ვარდანმა ქართველ, გუგარეთის ერისმთავარ არშუშას ძეს, ვარსქენს. სწორედ ეს არშუშა და ვარდან მამიკონიანი მიიწვია სპარსეთის მეფემ იეზდიგერ მეორემ, ქრისტიანობის უარყოფა და მაზდეანობის მიღება მოსთხოვა. ეს იყო როგორც პოლიტიკური აქტი იმისთვის, რომ ბოლომდე ეღიარებინათ სპარსეთის ჰეგემონია. მაშინ ორივემ უარყო ქრისტიანობა, მაგრამ ეს ფორმალური ნაბიჯი იყო თავის გადასარჩენად. როდესაც ვარდან მამიკონიანი დაბრუნდა სომხეთში, ის სათავეში ჩაუდგა ირანის წინააღმდეგ დიდ აჯანყებას, რომელსაც საერთო სახალხო ხასიათი ჰქონდა. ბრძოლები მიმდინარეობდა 450-451 წლებში. საბოლოო ბრძოლა გაიმართა 451 წლის 21 მაისს ავარაირის ველზე, სადაც აჯანყებული სომხები დამარცხდნენ, ხოლო ვარდან მამიკონიანი მოკლეს.
ფოტოგალერეა
კრებული „საქართველო“ · კატეგორია რედაქციული დაჯგუფებაა.



