ლუბოვ შევცოვა - რუსეთში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემა არამდგრადია და ადრე თუ გვიან დაინ
ლუბოვ შევცოვა - რუსეთში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემა არამდგრადია და ადრე თუ გვიან დაინგრევა
_ ქალბატონო ლუბოვ, თქვენი აზრით, რეალურად რა ხდება რუსეთის ეკონომიკაში? რამ გამოიწვია რუსეთში ფინანსური და ეკონომიკური კრიზისი?
_ ცხადია, რომ ახლანდელი ფინანსური კრიზისი რუსეთში თანდათანობით ეკონომიკურ კრიზისში გადადის. შეიძლება გამოვყოთ კრიზისის ორი კატეგორია _ სიტუაციური მიზეზები, რომლებიც ამერიკასა და მსოფლიოში გლობალურ ფინანსურ კრიზისსა და რუსეთის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მოქმედებებს, პირველ რიგში პრემიერ-მინისტრ პუტინის ქმედებებს უკავშირდება.
ამ მოქმედებებში ვგულისხმობ იმ ფაქტს, რომ პუტინმა გაუფრთხილებელი განცხადებებით პრაქტიკულად დააქცია რუსული კომპანია "მეჩელი" და "მეჩელთან" დაკავშირებულ კონფლიქტში მხარი დაუჭირა კომპანიის რუს ინვესტორებს. ამან კი დასავლელ ინვესტორებში რუსეთის ხელისუფლებისადმი ეჭვისა და უნდობლობის საფუძველი გააჩინა. ფინანსური კრზისის სიტუაციურ მიზეზად უნდა მივიჩნიოთ აგრეთვე რუსეთის ომი საქართველოსთან.
რაც შეეხება კრიზისის სისტემურ მიზეზებს. სისტემურმა ფაქტორმა გამოიწვია რუსეთის ეკონომიკის სტაგნაცია. სისტემური ცვლილებების გარეშე რუსეთის ეკონომიკის ახალ დონეზე გაყვანა, სრულფასოვანი ზრდისა და კეთილდღეობის შექმნა შეუძლებელია.
რუსეთის ხელისუფლებას არ შეუძლია ინფლაციის დაძლევა. ინფლაცია რუსეთში ეკონომიკის მონოპოლიზაციის შედეგია. ეკონომიკის მონოპოლიზაციის პირობებში ინფლაციის დაძლევა შეუძლებელია. სისტემური კრიზისის მეორე მიზეზი გახლავთ რუსეთის კორპორატიული ვალის ზრდა, რომელიც ამჟამად 500 მილიარდ დოლარს აჭარბებს. სინამდვილეში ამ ვალის ოდენობა უახლოვდება რუსეთის ოქროსა და ვალუტის მარაგს. კორპორატიული ვალის რეფინანსირება რუსეთმა წლის ბოლომდე უნდა განახორციელოს. სად უნდა აიღო სესხი უცნობია, ვინაიდან დღევანდელ მსოფლიოში ლიკვიდურობის ზედმეტი რესურსი არ არსებობს. კორპორატიული ვალი ეს სახელმწიფო კომპანიების, "გაზპრომის", "როსნეფტისა" და სხვა სახელმწიფო კომპანიების ვალია და იგი რუსეთის ბიუჯეტის მესამედს შეადგენს.
სისტემური მიზეზის მესამე ფაქტორია ის, რომ რუსეთის ეკონომიკა არადივერსიფიცირებულია. როცა ეკონომიკა არადივერსიფიცირებულია, იგი არ შეიძლება იყოს მდგრადი. მეოთხე პრობლემაა რუსეთის შიდა ბაზარზე ენერგოდეფიციტი. ხელისუფლებამ ორიენტაცია აიღო ენერგომატარებლების, გაზისა და ნავთობის ექსპორტზე. ენერგეტიკის გარეშე რუსეთის ეკონომიკის აღორძინება შეუძლებელია.
გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ფაქტორი, ინფრასტრუქტურის ცუდ დღეში ყოფნა, რის გამოსასწორებლად საჭიროა გზებისა და რკინიგზის მშენებლობა. სისტემური მიზეზის შედეგია ასევე დემოგრაფიული პოტენციალის შემცირება. ეკონომიკის ექსტენსიური მოდელისათვის შრომითი რესურსები არასაკმარისია. ყველა ეს მიზეზიცა და ფაქტორიც 3-4 წლის განმავლობაში ამ პრობლემებზე იქნება კონცენტრირებული.
რუსეთის ეკონომიკა სტაგნაციის სტადიაში შედის, რაც შემდეგ სისტემური კრიზისის საფუძველი გახდება. სისტემური კრიზისის რეალური დაძლევა სისტემის ორიენტაციის შეცვლის გარეშე, შეუძლებელია.
ეკონომიკის რეალურად გარდაქმნა შესაძლებელია მხოლოდ ორი სხვა პრობლემის შემთხვევაში. ეს პრობლემებია _ ხელისუფლებისა და საკუთრების შერწყმისა და კერძო საკუთრების ინსტიტუტისადმი უპატივცემულობის პრობლემის გადაწყვეტა. თუ ხელისუფლებამ დაიწყო ამ პრობლემების დაძლევა, მაშინ შესაძლებელი გახდება რუსეთის ეკონომიკის რეალურად გარდაქმნა. ამ შემთხვევაში შესაძლებელი გახდება ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა. ცხადია, რომ ამ პრობლემების გადაჭრის გარეშე რუსეთი ვითარების დროებითი გაუმჯობესების მიმართულებით იმოძრავებს. ეს საქმეს არ წაადგება და დაემსგავსება არა დაავადების მკურნალობას, არამედ ტკივილების გაყუჩებას.
_ გადადგამს თუ არა რუსეთის ხელისუფლება კონკრეტულ ნაბიჯებს რუსეთში პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემის შესაცვლელად?
_ როგორც ჩანს, რუსეთის პოლიტიკური ელიტა და საზოგადოება ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური სისტემის შეცვლისათვის მზად არ არის. ჩემი აზრით, რუსეთში სხვადასხვა ხარისხით ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი გაღრმავდება. შესაძლოა, კრიზისი არც ისე მწვავე იყოს, მაგრამ ცხადია, რომ რუსეთში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემა არამდგრადია და ადრე თუ გვიან დაინგრევა.
_ თქვენ გაკვრით აღნიშნეთ, მაგრამ გთხოვთ დააზუსტოდ, რა როლი ითამაშა რუსეთში არსებული ეკონომიკური კრიზისის დაწყებასა და გაღრმავებაში რუსეთ-საქართველოს ომმა?
_ რუსეთის ომი საქართველოსთან რუსეთის ეკონომიკისათვის დარტყმა იყო და კრიზისის დაწყების კიდევ ერთი ფაქტორი აღმოჩნდა. ომი, დასავლელი ინვესტორებისათვის, რუსეთის ეკონომიკური სისტემის მდგრადობისა და სტაბილურობისადმი ნდობის თვლსაზრისით, დარტყმა აღმოჩნდა.
უდავოა, რომ ნებისმიერი პოლიტიკური რყევა, რუსეთში ინვესტიციების განხორციელების პოლიტიკურ რისკებს ზრდის.
კობა ბენდელიანი
"ინტერპრესნიუსი"
რაც შეეხება კრიზისის სისტემურ მიზეზებს. სისტემურმა ფაქტორმა გამოიწვია რუსეთის ეკონომიკის სტაგნაცია. სისტემური ცვლილებების გარეშე რუსეთის ეკონომიკის ახალ დონეზე გაყვანა, სრულფასოვანი ზრდისა და კეთილდღეობის შექმნა შეუძლებელია.
რუსეთის ხელისუფლებას არ შეუძლია ინფლაციის დაძლევა. ინფლაცია რუსეთში ეკონომიკის მონოპოლიზაციის შედეგია. ეკონომიკის მონოპოლიზაციის პირობებში ინფლაციის დაძლევა შეუძლებელია. სისტემური კრიზისის მეორე მიზეზი გახლავთ რუსეთის კორპორატიული ვალის ზრდა, რომელიც ამჟამად 500 მილიარდ დოლარს აჭარბებს. სინამდვილეში ამ ვალის ოდენობა უახლოვდება რუსეთის ოქროსა და ვალუტის მარაგს. კორპორატიული ვალის რეფინანსირება რუსეთმა წლის ბოლომდე უნდა განახორციელოს. სად უნდა აიღო სესხი უცნობია, ვინაიდან დღევანდელ მსოფლიოში ლიკვიდურობის ზედმეტი რესურსი არ არსებობს. კორპორატიული ვალი ეს სახელმწიფო კომპანიების, "გაზპრომის", "როსნეფტისა" და სხვა სახელმწიფო კომპანიების ვალია და იგი რუსეთის ბიუჯეტის მესამედს შეადგენს.
სისტემური მიზეზის მესამე ფაქტორია ის, რომ რუსეთის ეკონომიკა არადივერსიფიცირებულია. როცა ეკონომიკა არადივერსიფიცირებულია, იგი არ შეიძლება იყოს მდგრადი. მეოთხე პრობლემაა რუსეთის შიდა ბაზარზე ენერგოდეფიციტი. ხელისუფლებამ ორიენტაცია აიღო ენერგომატარებლების, გაზისა და ნავთობის ექსპორტზე. ენერგეტიკის გარეშე რუსეთის ეკონომიკის აღორძინება შეუძლებელია.
გარდა ამისა, არსებობს კიდევ ორი ფაქტორი, ინფრასტრუქტურის ცუდ დღეში ყოფნა, რის გამოსასწორებლად საჭიროა გზებისა და რკინიგზის მშენებლობა. სისტემური მიზეზის შედეგია ასევე დემოგრაფიული პოტენციალის შემცირება. ეკონომიკის ექსტენსიური მოდელისათვის შრომითი რესურსები არასაკმარისია. ყველა ეს მიზეზიცა და ფაქტორიც 3-4 წლის განმავლობაში ამ პრობლემებზე იქნება კონცენტრირებული.
რუსეთის ეკონომიკა სტაგნაციის სტადიაში შედის, რაც შემდეგ სისტემური კრიზისის საფუძველი გახდება. სისტემური კრიზისის რეალური დაძლევა სისტემის ორიენტაციის შეცვლის გარეშე, შეუძლებელია.
ეკონომიკის რეალურად გარდაქმნა შესაძლებელია მხოლოდ ორი სხვა პრობლემის შემთხვევაში. ეს პრობლემებია _ ხელისუფლებისა და საკუთრების შერწყმისა და კერძო საკუთრების ინსტიტუტისადმი უპატივცემულობის პრობლემის გადაწყვეტა. თუ ხელისუფლებამ დაიწყო ამ პრობლემების დაძლევა, მაშინ შესაძლებელი გახდება რუსეთის ეკონომიკის რეალურად გარდაქმნა. ამ შემთხვევაში შესაძლებელი გახდება ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა. ცხადია, რომ ამ პრობლემების გადაჭრის გარეშე რუსეთი ვითარების დროებითი გაუმჯობესების მიმართულებით იმოძრავებს. ეს საქმეს არ წაადგება და დაემსგავსება არა დაავადების მკურნალობას, არამედ ტკივილების გაყუჩებას.
_ გადადგამს თუ არა რუსეთის ხელისუფლება კონკრეტულ ნაბიჯებს რუსეთში პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემის შესაცვლელად?
_ როგორც ჩანს, რუსეთის პოლიტიკური ელიტა და საზოგადოება ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური სისტემის შეცვლისათვის მზად არ არის. ჩემი აზრით, რუსეთში სხვადასხვა ხარისხით ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისი გაღრმავდება. შესაძლოა, კრიზისი არც ისე მწვავე იყოს, მაგრამ ცხადია, რომ რუსეთში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემა არამდგრადია და ადრე თუ გვიან დაინგრევა.
_ თქვენ გაკვრით აღნიშნეთ, მაგრამ გთხოვთ დააზუსტოდ, რა როლი ითამაშა რუსეთში არსებული ეკონომიკური კრიზისის დაწყებასა და გაღრმავებაში რუსეთ-საქართველოს ომმა?
_ რუსეთის ომი საქართველოსთან რუსეთის ეკონომიკისათვის დარტყმა იყო და კრიზისის დაწყების კიდევ ერთი ფაქტორი აღმოჩნდა. ომი, დასავლელი ინვესტორებისათვის, რუსეთის ეკონომიკური სისტემის მდგრადობისა და სტაბილურობისადმი ნდობის თვლსაზრისით, დარტყმა აღმოჩნდა.
უდავოა, რომ ნებისმიერი პოლიტიკური რყევა, რუსეთში ინვესტიციების განხორციელების პოლიტიკურ რისკებს ზრდის.
კობა ბენდელიანი
"ინტერპრესნიუსი"
