მილიარდიანი ყაზახური პროექტი ჩაშლის პირასაა
ყაზახური სახელმწიფო კომპანია “ყაზმუნაიგაზის” წარმომადგენლებმა ორიოდე დღის წინ განაცხადეს, რომ კომპანია შავი ზღვის აუზთან მიმართებაში თავის პოლიტიკას ცვლის. “ყაზმუნაიგაზმა” შეაჩერა ახალი პროექტები, რომელიც მიზნად ისახავდა ბათუმსა და ჯეიჰანში ახალი ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის მშენებლობას.
პროექტის შეჩერების ოფიციალურ მიზეზად მშენებლობისთვის არახელსაყრელი მდებარეობა სახელდება. “ყაზმუნაიგაზის” წარმომადგენელთა თქმით, ჯეიჰანში მიწების ერთი ნაწილი სახელმწიფოს ეკუთვნის ხოლო მეორე კერძო მფლობელებს, რომელთაც ინვესტორებს მიწის ნაკვეთების გადასაცემად ძალიან მაღალი ფასი მოსთხოვეს.
მსგვსი პრობლემებია საქართველოშიც. “არსებული სტანდარტების მიხედვით ჩვენ უნდა ავაშენოთ ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა დასახლებული პუნქტიდან და ზღვიდან გარკვეული მანძილის დაშორებით. მიწის ფართობით კი, რომელიც მშენებლობისთვის არის განკუთვნილი, არ იძლევა არსებული ნორმების სრული დაცვის შესაძლებლობას, ვინაიდან იგი ირგვლივ მთებითაა შემოსაზღვრული. ამიტომ, პროექტის რეალიზაცია ამ ეტაპზე არარეალური და არამიზანშეწონილია”, - განუცხადა ერთ-ერთ ინტერნეტგამოცემას კომპანიის წარმომადგენელმა, რომელმაც ვინაობის გამხელა არ ისურვა.
ჯეიჰანის ახალი ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის სიმძლავრე წელიწადში 15 მილიონი ტონა უნდა ყოფილიყო. პროექტის ღირებულება 5 მილიარდ დოლარად არის შეფასებული და მისი მშენებლობა 2008-2012 წლებში იგეგმებოდა. პროექტის პარტნიორები იყვნენ“ყაზმუნაიგაზი”, ინდოეთის სახელმწიფო კომპანია და თურქული კერძო კომპანია “ხალიკ ენერჯი”.
ჯეიჰანის ქარხანაში ნავთობის მიწოდებას უზრუნველყოფდა ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი. აღსანიშნავია, რომ ჯეიჰანში ალტერნატიულ პროექტად განიხილებოდა ავსტრიული OMV-ს ვარიატი, რომელიც, შესაძლოა, ხელახლა გახდეს აქტუალური.
ბათუმის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხის სიმძლავრე კი 7 მილიონი ტონა უნდა ყოფილიყო, ხოლო პროექტის ღირებულება - 1 მილიარდი დოლარი. “ყაზმუნაიგაზის” პარტნიორი დანიელი იან ბოდენ ნილსენის დანიური “გრინოუკი” იყო.
“ყაზმუნაიგაზისა” და “გრინოუკის” პირველი საქმიანი გარიგება 2006 წელს შედგა, როდესაც ამ უკანასკნელმა ყაზახებს კომპანია “ნაფტრანზის” აქციების პაკეტი მიყიდა, რომელიც ბათუმის ნავთობტერმინალის მფლობელი გახლდათ.
ამის შემდეგ, ამ ორი კომპანიის თანამშრომლობა უფრო გაღრმავდა და 2007 წელს ბათუმის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის ასაშენებლად “ყაზმუნაიგაზმა” “გრინოუკისაგან” 80 ჰექტარი მიწის ფართობი 27 მილიონ დოლარად შეიძინა.
პარტნიორები ერთობლივი საწარმოს დაფუძნებას გეგმავდნენ, თუმცა მოლაპარაკება ჩიხში შევიდა, ვინაიდან “გრინოუკმა” პარალელურად დაიწყო 3,5 მილიარდ დოლარად შეფასებული ბათუმის გაზოქიმიური კომპლექსის მშენებლობა.
არადა, 2007 წლის თებერვალში საქართველოში ყაზახური ინვესტიციებით ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის მშენებლობის საკითხი საბოლოოდ გადაწყდა. ასევე ნავარაუდევი იყო სხვა უცხოური კაპიტალის მოზიდვაც.
ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის მნენებლობასთან დაკავშირებით საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის ყაზახეთში ვიზიტის შემდეგ დაიდო შეთანხმება ქარხანას ევროსტანდარტის საწვავი უნდა ეწარმოებინა, რომელიც საქართველოს მოთხოვნილებას მთლიანად დააკმაყოფილებდა.
ექსპერტების განცხადებით, საქართველოში ასეთი ქარხნის აშენება, კარგი გადაწყვეტილება იყო, ვინაიდან გაადვილდებოდა ნავთობის ფასების რეგულირება. ასევე შესაძლებელი გახდებოდა მარაგების შექმნა. ქარხნის აშენება, დაახლოებით, 3 წელწადში უნდა დასრულებულიყო და იქ წარმოებულ პროდუქციას სრულიად საქართველოს მოთხოვნა დააკმაყოფილებინა.
აღსანიშნავია, რომ ქვეყანა თვეში 65-70 ტონა დიზელსა და ბენზინს მოიხმარს. ქარხანას ნედლეულით, ყაზახეთი მოამარაგებდა. იმავდროულად ყაზახეთსა და აზერბაიჯანს შორის არსებობდა შეთანხმება ყაზახური ნავთობის ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის მილსადენში გატარებასთან დაკავშირებით. ასე რომ, ქართულ-ყაზახურმა ნავთობგადამმუშავებელმა ქარხანას სტარტი 2009 წელს უნდა აიღო და ქვეყნისთვის ნავთობის მარაგის და ფასის რეგულირების რესურსი შეექმნა.
ნავთობგადამმუშავებელი ქარხნის აშენების კვალდაკვალ ყაზახებმა საქართველოში ნავთობის მოპოვებაც დაგეგმეს. შესაბამისი მემორანდუმო მთავრობასთან უკვე გაფორმებულია და ყაზახურ კომპანია “აქსაი-BMS”-ის ნავთობმოპოვების ლიცეინზიებიც მიღებული აქვს.
- “საქართველოში 25-წლიანი კონტრაქტით შემოვედით და უკვე ცნობილია რომ 5 წლის განმავლობაში ნავთობსაძიებო და მოპოვებითი სამუშაოსთვის 25 მილიონიდან 30 მილიონ დოლარამდე დავხარჯავთ. სავარაუდოდ, საძიებო დაზვერვითი სამოშაო 2008-2009 წლისთვის დასრულდება და ამის შემდეგ დავიწყებთ ნავთობის მოპოვებას”, - აცხადებდა “აქსაი-BMS”-ის ყაზახმა წარმომადგენელმა იერლან ინკარბეკოვმა.
კომპანიის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ ნავთობის მოძიება სერიოზულ ინვესტიციებთან და რისკთან არის დაკავშირებული. თუმცა, ყაზახ ინვესტორებს წარმატების მისაღწევად ახალი ტექნოლოგიების იმედი აქვთ. ამ პროექტს ფარგლებში 50 მილიონი დოლარის ინვესტიციის განხორციელება დაიგეგმა.
ყაზახებმა ექსპანსიური პოლიტიკა ევროპაშიც გააგრძელეს და 2006 წელს 2,5 მილიარდ დოლარად უმსხვილესი რუმინული კომპანია “რომპეტროლის” აქციათა 75 პროცენტი შეიძინეს. ამის შემდეგ “ყაზმუნაიგაზი” ნომერ მეორე ნავთობკომპანია გახდა, რუსული “ლუკოილის” შემდეგ, რომელმაც მოახერხა ევროკავშირის ტერიტორიაზე თავის მფლობელობაში მსხვილი სანავთობო აქტივები მოექცია.
მიუხედავად ასეთი შენაძენისა, ყაზახებმა ვერ მოახერხეს შავი ზღვის პირეთში მათთვის სასურველი პოლიტიკის გატარება და შავი ზღვის აუზის ქვეყნების სტაბილური ნავთობმომარაგება. 2003-2008 წლებში ყაზახთა ყველა მცდელობა, ბათუმის პორტის გამოკლებით, წარუმატებელი აღმოჩნდა.
მაგალითად, ფუჭი იყო მათი ძალისხმევა უკრაინის მთავრობასთან მოლაპარაკებების დროს, როდესაც შუა აზილები ფეოდოსიისა და იუჟნის პორტების ნავთობტერმინალების შეძენას გეგმავდნენ.
ასევე წარუმატებელი აღმოჩნდა ყაზახური კომპანიის სურვილი ხერსონის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა შეეძინათ. სხვათა შორის, სწორედ, ამ ქარხნის მეშვეობით უნდა მიეწოდებინა “ყაზმუნაიგაზს” რუმინეთში სანავთობო ნახევარფაბრიკატები.
ამის გამო, ყაზახების ძირითად მიმართულებად ბათუმის პორტი და ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა დარჩა, მაგრამ ყაზახებმა ამ პროექტზეც უარი თქვეს. რა გეგემები ექნება ყაზახეთს მომავალში შავი ზღვის აუზში გაურკვეველია.
http://presa.ge/index.php?text=news&i=3899