რატომ არ გვიმხელს მთავრობა გაზის რეალურ ფასს
გია ხუხაშვილი, ეკონომიკური ექსპერტი: ”აზერბაიჯანს აქვს პროდუქტი და გასაღების სტაბილური ბაზარი მასაც სჭირდება, ამიტომ შეიძლება იყოს დაინტერესებული ხანგრძლივი კონტრაქტებით. რაც შეეხება ხუთწლიან ხელშეკრულებას, მიმაჩნია, რომ საქართველოს მხრიდანაც სწორი გადაწყვეტილებაა. მხოლოდ ორი ალტერნატივა გვაქვს _ რუსეთი და აზერბაიჯანი. რუსეთთან დამოკიდებულება გასაგებია და ამ ქვეყნისგან გაზის ყიდვა არ გულისხმობს მხოლოდ ფასს. რუსეთისთვის ენერგომატარებლები პოლიტიკური ზემოქმედების იარაღია და ენერგეტიკული უსაფრთხოების თვალსაზრისით, ვფიქრობ, სწორია, როდესაც მთავარ აქცენტს აზერბაიჯანზე ვაკეთებთ. აზერბაიჯანს არა აქვს პოლიტიკური ინტერესები საქართველოში და არც შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ ნამდვილად მისასალმებელია, რომ ასეთი ტიპის გრძელვადიანი კონტრაქტი შედგა. გვახსოვს, რომ ყოველი წლის დეკემბერში ხელისუფლება გაზის ძებნას იწყებდა. ეს პრობლემაც მოიხსნება..
რაც შეეხება იაფ გაზს, ცოტა რთულია ამ თემაზე საუბარი, რადგან არ გვეუბნებიან, რა ღირს ეს იაფი გაზი. თუ იაფ გაზზეა ლაპარაკი, მაშინ რატომ არის მომხმარებლისთვის ძვირი, ახალი მომხმარებლებისთვის კი ტარიფი საერთოდ 69 თეთრია. ეს კითხვებს ბადებს, რადგან მსოფლიოში გაზის გაიაფების ტენდენცია შეინიშნება და ევროპას რუსეთმაც კი გაუიაფა გაზი. როცა არ გვეუბნებიან, გაზს რამდენად ვყიდულობთ, ბუნებრივია, ეს საეჭვოა”.
მთავრობა ამბობს, რომ ახალი სისტემის შემოღების შემდეგ ბაზარი სახელმწიფო რეგულირებიდან არის გაშვებული და ის სხვის, ანუ კერძო კომპანიების ნაცვლად ვერ ილაპარაკებს. მეორე მხრივ, მომხმარებელს არჩევანის თავისუფლება აქვს. მთავრობა კი გვარწმუნებს, რომ ლიბერალურ სისტემაზე გადავიდა, მაგრამ ამ ყველაფრიდან მხოლოდ ის გამოიკვეთა, რომ ვერც გაზის შესასყიდ ფასს იგებს საზოგადოება, ვერც მის გასაყიდ ფასს და ვერც იმას, ტარიფს რის მიხედვით და რის საფუძველზე ზრდიან. საბოლოოდ ყველაფერი ერთ დიდ ენერგეტიკულ აბსურდს დაემსგავსა, სადაც წაგებული მხოლოდ სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი ხალხია, რომელსაც ხელისუფლება ხან დასაქმებას, ხან დახმარებას და ხანაც გამდიდრებას ჰპირდება.
გია ხუხაშვილი: ”ერთის მხრივ გვეუბნებიან, რომ არჩევანის თავისუფლება გვაქვს და რომელი მომწოდებლისგანაც გვინდა, შეგვიძლია, იმისგან ვიყიდოთ გაზი. მეორე მხრივ ვიცით, რომ ინფრასტრუქტურას ფლობს ერთი კომპანია, თბილისის შემთხვევაში _ ”ყაზტრანსგაზი”. როგორ წარმოუდგენია ვინმეს, რომ მაგალითად მე, როგორც მომხმარებელმა, სხვა კომპანიისგან ვიყიდო გაზი? ეს გამორიცხულია, რადგან სხვა კომპანია, უბრალოდ, ვერ მომაწვდის. დერეგულაცია წმინდა წყლის ფიქცია და თვალებში ნაცრის შეყრაა. დერეგულაციას მხოლოდ ის მოაქვს, რომ ვიღაცას ეძლევა საშუალება, ჩემთვის, როგორც მომხმარებლისთვის, ტარიფი გაუმჭვირვალე გახადოს. ინდივიდუალური მომხმარებლისთვის თამაშის წესები აბსოლუტურად გასაგები უნდა იყოს. M ”ყაზტრანსგაზი” ხელოვნურად თუ ბუნებრივად მონოპოლისტურ მდგომარეობაშია და ფიზიკურად როცა არ შემიძლია, სხვისგან ვიყიდო ბუნებრივი აირი, უნდა ვიცოდე, როგორ ახდენს ჩემთვის მოწოდებული პროდუქტის ფასის ფორმირებას _ ხომ არ მუშაობს ზემოგებებზე.Aამის მოსაწესრიგებლად სახელმწიფოს გარკვეული ბერკეტები უნდა ჰქონდეს შექმნილი. ენერგეტიკის მინისტრი როცა გამოდის და ამბობს, გაზი იაფად ვიყიდეთო, იაფი რას ნიშნავს, ესეც უნდა მოაყოლოს. ეს გაურკვევლობა ეჭვებს ბადებს, უსამართლობის შეგრძნებასა და გარკვეულ სოციალურ დაძაბულობას ქმნის. ამ სფეროში პასუხგაუცემელი კითხვები არ უნდა რჩებოდეს, რადგან ამაზე დიდად არის დამოკიდებული როგორც ქვეყნის ენერგეტიკული უსაფრთხოება, ასევე ქვეყნის სოციალური სტაბილურობა. რატომ არ ასახელებენ ამ ციფრს, აბსოლუტურად გაუგებარია”.
გაზის ფასთან დაკავშირებული კითხვები საზოგადოებას დიდი ხანია, აწუხებს. უკვე მერამდენე წელია, არც ენერგეტიკის სამინისტრო და არც ერთი სხვა უწყება ბუნებრივი აირის შესასყიდ ფასს არ ასახელებს. თავის დროზე ენერგეტიკის მინისტრმა ჟურნალისტებთან საუბრისას განმარტა, რომ თითოეული კომპანია ცალ-ცალკე აფორმებს მომწოდებელთან კონტრაქტს და თუ ამ კითხვით თავად კომპანიებს მივმართავთ, შესაძლოა, პასუხიც მივიღოთ. თუმცა თავად მინისტრმაც კარგად იცის, რომ გაზის ფასს კომპანიები კომერციულ საიდუმლოებას უწოდებენ და მისი გამხელა აზრადაც არ მოსდით.
ერთადერთი მიზეზი, რის გამოც შეიძლება, სახელმწიფო ბუნებრივი აირის შესყიდვის ფასს მალავდეს, შესაძლოა, დღეს მოქმედი ტარიფი იყოს და მთავრობას არ სურდეს გამოააშკარაოს, როგორ უწყობს კომპანიებს ხელს საკუთარი ხალხის ძარცვაში. ერთადერთი უწყება კი, რომელსაც ბუნებრივი მონოპოლიები უნდა ეკონტროლებინა, საქართველოს რამდენიმე წელია, აღარ აქვს. მთავრობამ ჩათვალა, რომ ანტიმონოპოლიური სამსახური ქვეყანას არ სჭირდებოდა.
გია ხუხაშვილი: ”რაკი მომხმარებელი ვარ და საქმე მონოპოლისტთან მაქვს, მონოპოლიურ სისტემაში არ შეიძლება, არსებობდეს კომერციული საიდუმლოება. არსებობს მარეგულირებელი კომისია, რომელიც უნდა ატარებდეს მონიტორინგს ტარიფის ფორმირებაზე, რადგან ეს მომხმარებელს _ მოსახლეობას უკავშირდება. ასეთი პასუხებით პინგ-პონგის თამაში პირდაპირ გეტყვით, არაკეთილსინდისიერია. უნდა ვიცოდეთ, საიდან მოვიდა ეს 69 ან 51-თეთრიანი ტარიფი, ან რატომ არის ძველი და ახალი მომხმარებელი არათანაბარ მდგომარეობაში. დღეს შეიქმნა ვითარება, როცა ორი მეზობლიდან ერთი 69 თეთრს იხდის, მეორე 51-ს. გარდა ამისა, პასუხი უნდა გაეცეს კითხვას, რატომ დაიწყო ”ყაზტრანსგაზმა” მრიცხველების გამოცვლა მომხმარებლის ხარჯზე. ამ სფეროში იმდენი პრობლემაა, ვფიქრობ, ყველაფერზე პასუხი უნდა მივიღოთ. ასეთი ტიპის სისტემების ფორმირება კარგს არაფერს მოგვიტანს”.
ენერგეტიკის სამინისტროში თვლიან, რომ ტარიფი რეალურადაა დათვლილი. სხვათა შორის, ”ვერსიასთან” ერთ-ერთ ინტერვიუში ენერგეტიკის მინისტრმა, ალექსანდრე ხეთაგურმა ისიც აღნიშნა, რომ არც ერთ ექსპერტს, რომელიც ამ თემებზე შეფასებებს აკეთებს, ენერგეტიკის სამინისტროსთვის არ მიუმართავს და მონაცემები არ მოუთხოვია.
გია ხუხაშვილი: ”ენეგეტიკის მარეგულირებელი კომისიისთვის არაერთხელ მიმიმართავს, მაგრამ ინფორმაცია ვერ მიმიღია. ასე რომ, წყლის ნაყვას აზრი არ აქვს. ვცდილობ, კატეგორიული შეფასებები არ გავაკეთო. უბრალოდ, ვსვამ კითხვებს და გამოვთქვამ ეჭვებს, ამ ეჭვებს კი გაუმჭვირვალობა ბადებს. შესაძლოა, საქმე კარგადაც არის, მაგრამ არ არის გამორიცხული, საქმე ცუდადაც იყოს. რაში უნდა მჭირდებოდეს ენერგეტიკის მინისტრისთვის მიმართვა, როცა მას შეუძლია, ელემენტარულად, გაზის შესასყიდი ფასი თქვას. არსებობს ფორმულა, რითაც შესაძლებელია გამოთვლა, ამ ფასზე, ტარიფი რა უნდა იყოს. თუ ტარიფი რეალურია, ვიტყვი, რომ კარგია. თუ ზემოგებებს შეიცავს, ვიტყვი, რომ ცუდია. ხეთაგურთან შეხვედრა ნამდვილად არ მეზარება, ამისთვის მზად ვარ, თუ რასაკვირველია, თავადაც მზად არის, რომ ყველა ჩამოთვლილ საკითხზე განმარტებები მოგვცეს”.
შესაძლოა, ოდესმე გაირკვეს კიდეც, გაზის ფასი და ტარიფი მხოლოდ ყაზახური საიდუმლოებაა თუ ყველაფერი საქართველოს ხელისუფლების კარნახით ხდება. რამდენ ხანს დარჩებიან ყაზახი ინვესტორები საქართველოში, არავინ იცის. კომპანიის გაყიდვის შესახებ ინფორმაცია ”ყაზტრანსგაზის” მფლობელმა ”ყაზმუნაიგაზმა” დიდი ხნის წინ გაავრცელა. დასახელდა კონკრეტული მყიდველი _ ქართველი ფეხბურთელი კახი კალაძე, რომელმაც განაცხადა, რომ კომპანიასთან მოლაპარაკებები მართლაც ჰქონდა, თუმცა იყიდის თუ არა კალაძე თბილისის გაზგამანაწილებელ კომპანიას, უცნობია.
გია ხუხაშვილი: ”მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა. თუმცა, აგვისტოს მოვლენების შემდეგ კალაძის ჯგუფმა საინვესტიციო აქტივობა შეაჩერა და დღეს რა მდგომარეობაა, ცოტა არ იყოს, გაუგებარია. თუმცა, სუბიექტურის გარდა, არის მთელი რიგი ობიექტური საკითხებიც და საკითხავია, ვინმესთვის ამ კომპანიის ყიდვა ეკონომიკურად რამდენად მომგებიანია. რამდენადაც ვიცი, დიდი ვალებია დაგროვილი და უცნობია, ვინ გადაიხდის. გარდა ამისა, იქ სხვა პრობლემებიცაა. რეალურად, იმის გაგებაც კი საკმაოდ რთულია, რა უნდა იყიდო. კატეგორიული ვერ ვიქნები, რადგან სიტუაციაში ბოლომდე გარკვეული არ ვარ, მაგრამ რა აქტივები და რა პასივები არსებობს ამ კომპანიაში, ვფიქრობ, ცალკე ძიებისა და კვლევის საგანია. თუ ეს ყველაფერი არ მოაწესრიგეს, ვფიქრობ, ყაზახებს ამ კომპანიის გაყიდვა გაუჭირდებათ”.
არ არის გამორიცხული, მაღალი და გასაიდუმლოებული ტარიფის საფუძველი საერთოდაც ”თბილგაზის” პრივატიზებაში იმალებოდეს. საკითხავია, რა ქონება იყიდეს თავის დროზე ყაზახებმა და რის ფასად. ”თბილგაზს” წლების განმავლობაში თბილისის მერია აკონტროლებდა და არც ის უნდა გამოვრიცხოთ, რომ დღეს ქართველი ხალხი ბუნებრივი აირის გაზრდილი ტარიფის სახით მერიის ძველი ცოდვების საფასურსაც იხდიდეს.
