↔
დესპანი
შენ სამშობლოში შენი ოჯახის დესპანი უნდა იყო და სამშობლოს გარეთ - შენი ერის დესპანი,
რადგან შენი საქციელი შინ, შენი ოჯახის სახეა და გარეთ - შენი ერის! ...
ჭაბუა ამირეჯიბი - "დათა თუთაშხია"

პოეზია · ლირიკა

შავნაბადა

გელოვანი მირზა

2015-09-1211 წთ საკითხავი7913 ნახვა

—
1მთებს დაუჩნდათ თეთრი ჯიღა,თეთრი ღამით დანაფარი, -ნისლი გდია ერთი მჯიღათუ ლამაზის სარაფანი?აქ ჩურჩული ძალზე ნელიყოველღამე თურმე ისმის,გამოძვრება მერე გველი,იღებს ხვთისო, ცაში ისვრის,ისვრის ცაში, მაგრამ კაციგზას გადასჭრის ეგზომ მკაცრი.ერთი ხელი გრძელი არისდა გველი წვრილწელიანი, -მკლავს ეხვევ, მკლავი ხვითოსეტანება გველისდარად.კაცი ზმუის, გველიც თითქოსცას შესწივის შესაზარად.და დილამდის გასტანს ჟრჟოლადგველისა და კაცის ბრძოლა.
ჰასაყდარი, ჰა ხეები,ერთურთს დატოლებულები.გაღმით ჩანან ციხეებირუხად აბოლებულები.აქ მოვიდნენ გოგონებიდა ატირდნენ მოგონებით,ერთზედ შეყვარებულები.- გოგონებო, აქ არ იყოსჩოხაგაღეღილი,ეშმაკობა არ შეგვიტყოს,გოგონებო, ფრთხილად.იქნებ სძინავს საყდრის შიგნით,ან სვეტს მოეფარა.არ გაგვიგოს გულის ფიქრი,დაიმალეთ ჩქარა.გალავანი ასწლიანიუკერიათ ღერძებს,-გდია ლოდი ხავსიანიდა შენობას ეძებს.აგერ მტკვარიც ძველისძველიუკვე ნაპირს გასცდა.გულს ეყოფა ასი წელიამ ერთი დღის განცდა.და თქვენც, მთებო, რუხო მთებო,კავკასიის დებო,ნიავი ქრის, ლამაზებო,ნანა ჩემო მთებო...
მერე დასხდნენ საყდრის გვერდით,გამოეყო ტოლებს ერთი -ხედვა ოდნავ ალმაცერიდობილის მკერდს უღუტუნა,დაისველა თეთრი ცერიდა დაიწყო ცუღლუტურად:- ”ალხო, მალხო,ჩიტმა გნახოს,შენი ფეხი -ფეხმანდუკი.აბდა - უბდა -გადასკუპდა.ჰგევხარ ქაჯებს,მეფევ, დაჯექ,სკუპ”, -მაგრამ ქალმა, ქალაშავამღამდებაო, წრე ჩაშალა.ფურჯიხვივით წამოფრინდა,აიყოლა სხვა ქალებიც.ერთი დარჩა...დაიბინდა,დარჩა ოდნავ ნამკრთალები -და გაუწვა ღამის ზეფირსგაღეღილი საკინძეთი.
- მეგობარო, ზეცის ტატნობსაუტირდა მიკიოტი.რისთვის დარჩი ასე მარტო,ვითომ სახლში მიდიოდი?გოგო, უკვე დედა გელის,გზას გასცქერის დედაბერი.წადი, ვინმე აუგს გიზამს,მარტოს ვინმე შეგეყრება.ტანი გიგავს სინდის ისარს,მშვილდად ვინმე აგეკვრება.დაბნელდა და როგორაო -სახლში წადი გოგონაო.ძველი იფნი ჭრიალებდა,მკლავმსხვილა და ტანხატულა,ქარმა ნისლი თრიალეთთანკურდღელივით აახტუნა.
და გრიგალი ნისლის ციხეს,ხან ლურჯსა და ზოგჯერ ქერას,ხერთვისიდან წამოიღებსვაზიანში დასაფენად.წამოიღებს არ ასვენებს,ზოგჯერ გეზი აერევა,ასჯერ მაინც ააშენებს,ასმეორედ დაენგრევა.
მთვარე მოდის, ის კი დარდობსდა დიდებაც დაიჯერა.იგი ას გულს გადაადნობსერთი გულის მოსარჩენად.წამოხვეტავს ბამბის ფთილებს,ალაგ-ალაგ დაფენს ჩრდილებს,მერე მთვარე, ცივი მთვერე,ღრუბლის ნაბადს მოიფარებს,და ველს ზემოთ მუქი ხენიმოტირალად შექუჩდება.ღამე ფშვინავს გულოხერი,მერე ღამეც გაყუჩდება,არც ნიავი აჩქარდება,არც მდინარე აჩქამდება.და ლოდებზე ცოტა დაბლანაბადმოხდილ ყაჩაღებთან, -სიჩუმე და შიშის ზაფრახანძარივით გაჩაღდება.გადაუვლის მწყემსის თეოს,ბუ რომ კივის ღამისფერა:-ვერ იპოვნე, თევდორეო, --ვერა... ვერა.
გოგომ ქვევით გაიხედა,მოჰყვებოდა ბიჭი ბილიკს,ზოგჯერ ჩრდილი ჩაიხვევდანაბიჯს, დინჯს და ოდნავ ირიბს.ჯერ იფიქრა - დავი,ალო,არ გამოვჩნდე ბიჭთან,ახლა ბიჭი გააქვალოსუსაფუძვლო იჭვმა.უცებ იცნო: უცხო იყო,ტანზე ჩოხა როდი ეცვა,(მერე სხვაბიც ამოვიდნენდა შეგროვდნენ ხესთან ვიდრე,მთამაც ნისლი აიკეცა).მოცისფეროჩრდილებს შლიდამოქანავე ვერცხლის ფარი,ქარს ჰქონდა შიგდაშიგამეგობართა ნაუბარი.საუბრობდა მხოლოდ ერთი,და სიტყვები, ასე მკვეთრი,შავ ღამეში ზუზუნებდა,და ჩუმ მეგობართა შორისვინმე ჩაიფურჩულებდა:-მართალია, ბორის!..-მართალია! - ღამე ჩუმიიმეორებს ქართან ერთად.-მართალია! - და ჩურჩულიდაამოწმებს გულის ფეთქვას,როცა წმინდა გრძნობით ნაქსოვსიშველიებს კობას აზრებს.-რატომ ცოდნა არა მაქვსო, -გოგოს ნატვრა გააბრაზებს.და როდესაც ფრთხილმა თვალმაამხანაგთა დაშლა ბრძანა,გოგო თუმცა ლოდთან დარჩა,გული ლოდთან არ დამრჩალა....ჯერ კი იდგა, როგორც სევდა,მიწისა და ღრუბლებს შორის,მერე ბილიკს ჩასდევდე დაჩურჩულებდა:ბორის!...* * *სახლში იწვნენ,დაწვა ისიც -ძილი სადღა გაპარულა?!სადღაც ზარის რეკვა ისმის,მიწა ოხრავს დაფარულად,ოხრავს მერე, როგორაო,დაიძინე, გოგონაო.* * *გამოცურდა მთვარე-გუნდა,გული დაადარდიანა.დაიძინე, თორემ უნდადილით ადგე ადრიანად.მალე მთვარეც მთებში ჩავა,დაიძინე, ქალ;აშავავ.* * *ან ჩამოდის დაბლა ეგებ,შუქი ფანჯრებს ისე ათოვს.უძილობას გაიგებენ,ბუებს გაუხარდებათო,ქარმაც ნისლი მოკონაო,დაიძინე, გოგონაო.2ქვანან, როგორც კამეჩები,თითქოს აღარც გული იცემთ.რაღაც ჩუმი გალენჩებითიცოხნიან დღეთა ფურცლებს.მაგრამ, როცა ელვის თვალნიქართან ერთად იალებენ,ღრიალებენ მაშინ მთანი,ლომებივით ღრიალებან.დაიყრიან ყვითელ ფაფარს -ლოდინი ყეფს საზარ ხმაში.ღრიალებენ ისე მძაფრად,ისე მწარედ ყეფენ მაშინ, -აშლის ღრუბლის სველ ჭილობებსგამთოშავი ქარის ფრთები.თითქოს დევნი ქორწილობდნენ,რრიალებდნენ მთვრალი მთები.და დილით კი, როს ცრდილებიგაჰყვებიან ღამის ბოდვას -წვანან ისე მორჩილები,თითქოს მშვიდად სძინებოდათ;წვანან, როგორც კამეჩები,ვიდრე ბინდი მზეს დაბადებს,ფშვინავენ და გალენჩებითიცოხნიან განთიადებს.* * *ვერცხლნარევი ზეცის უბედაზნექილა, დაშაქრულა.მზე ამოჩნდა, მერე ღრუბელსსხივი მოსდო ავშარულად.მესვეური მკერდშიშველამიწას აყრის სხივთა ულოს.ხევსურული დაშნა ელავს,თუ მართლა მზე ორლესულობს?ალაპლაპდა მღვრიე მტკვარიდა იქ, სადაც ქოჩორს ირხევს,ყვინთავს ციხე, რუხი ციხე,ამაყი და მაინც მტკნარი.და ციხეში უმანდილოდმოიყვანეს გოგო დილით.* * *იქ, უფროსთან, ჩუმი დაღლაწუთით იგრძნოგული ფეთქვამ.-”ნუ ჯიუტობ, გოგო, ახლასჯობდა ყველაფერი გეთქვა.ვინ იყავით? პასუხს ველი.შენს ხელშია შენი ბედი.გინდა - ქახვალ უვნებელი.გინდა - სიკვდილს შერიგდები”.-”უი, დედას გეფიცებით.გალავანის ახლომახლოს,არავინ არ დამენახოს,არ გამიწყდნენ კარგი ძმები.საყდარია, ქვები ყრია,იქვე ხე დგას ახალგაზრდა.არავინ არ მინახია,იმ ხისა და ლოდებს გარდა.იქნებ კაცისმაგვარ ლანდადვინმეს მოეჩვენა რამე,ქარი იცის შავნაბადამ,ნისლები და თეტრი ღამე.საყდარია, ქვები ყრია,იქვე ხე დგას ახალგაზრდა,მე არავინ მინახია,იმ ხისა და ლოდებს გარდა.სხვა რა გითხრათ, სულ ეს ვიცი,თუნდ ხატებზე დამაფიცოთ”.-”ქალო, ცრემლი ამაოა,მხოლოდ თვალი გალურჯდება.ხვალ უშენოდ მზე ამოვა -გღუპავს შენი დამუნჯება.გსურს? - იცოცხლე კიდევ დიდხანს,ოღონდ კრების რამე გვითხარ!”მაგრამ ქალი სიტყვის ნაცვლადდუმდა მკაცრად.* * *ო, ეს ღამე... ცივ ლოდებთანმხოლოდ მთვარის ლანდი მოვა,ხე გრიგალებს ელოდებადა დუმილის მკაცრი დროა.შავო ციხევ, ქარნი ქრიანმთებს გადაღმა შენაბერი.ნეტავ ლიბო დაგინგრია,მოკვდეს შენი მშენებელი.მოკვდეს ბედთან ნაშარები,ვინც სიშავე დაგიბედა,ვინც კარი და ფანჯარებიცივი რკინის დაგიჭედა.ამ კლდეებმა ბევრი დილადა ბევრი გზა გადაღობა.ხალხის ცრემლით დანესტილაშენი ლიბოს ძვალმაგრობა.გული ვერვინ დაგირბია,ქვის გული და ლურჯი ქავი,ბევრი მკლავი დაგილპია,ჯიშიანი ვაჟის მკლავი.გაციცხლდა და ცაში ადისმათი გული ხვაშიადი.* * *და ამაღამ, როცა ლურჯადღრუბლებს შუა ელავს ქარი,როცა მთები გაირუჯადა სავლეგო გახდა მტკვარი,როცა მთვარეს სავსე ცურითმოეწყინა სერზე ჯდომა,გახდა ასე საცნაურითმაყვითელი შემოდგომა.აქ ვინ გაძლოს? თანაც გვიანღამე ფშვინავს შენებრ ბნელი.ნეტავ ლიბო დაგინგრია,მოკვდეს შენი მშენებელი,მოკვდეს იქნებ ცრემლო გვიზღოსტანჯულ ხალხის დავალევად.წაჰყვეს ჩემი ჩუმი ზიზღი,შენი ჩუმი დანანება.დაჰკრან ზარი...გახსნან კარი,ფოლადისას სტეხენ შვილდებს.შენს კედლებსაც ცეცხლის ქარი,შენს ლიბოსაც ქარი შლიდეს.ოღონდ ჩქარა, თორემ ღელვითვიღაც მღერის:-”დაცვივიან დღეები,გაივლის დაბინდება,ტანტიტველი ტყეებიისევ აბიბინდება.ცა რომ გადიბარდნებამწვერვალს გადეზნიქება,მაშინ ქარიც ჩადგება,და აღარც მე ვიქნები”.3სად წასულან მაინც დრონი,ის დღეები სად წასულან?ის ღრუბლებიც საავდრონიგამქრალან და დათარსულან.შუახანი გადაცვითესმაშინდელმა გოგონებმა,ბევრი ღიმი გაიცრიცა,დარჩა ბევრი მოგონება.-დიდედება თქვენ, ვინც შიმშილითგაიარეთ გზა საძნელო,დიდება თქვენ, კომკავშირისმილიონო ძნელაძენო!ქარის შემდეგ მზა მოვიდა,ყიამეთში თქვენ რომ გეხმოთ.მოჰყვა გმირთა ხსოვნა წმინდადა გარდასულ ბრძოლის ეხო.ვინც იბრძოდა, ვინც იწოდა,ვისაც ხალხი ჩაჰყვა დარდად.ვინც სხვა სიტყვა არ იცოდა,ერთი სიტყვა ”ბრძოლის” გარდა -მათი ხსოვნის ნიშნად შევსვათ,მათ გაკვალეს გზა საძნელო.ძმებო ასწით აზარფეშა,იყოს გმირთა სადღეგრძელო...* * *ახლა ქართლი ვიღამ იცნოს?ჩვენ , ვინც სიკვდილს ნატვრად ვთვლიდით,აღარ გვეყო მიწა ვიწრო,ცას იმიტომ ავუცვივდით.ამირნობა სდომებიათ,ლომურად რომ ირჯებიან.განა მართლა ლომებია?ჩვენი უბნის ბიწებია.მზეს სიშორე არც ენებოს,ლეგა ღრუბელს ცამ აჯობა.-გამარჯობათ, არსენებო.-როსტომებო, გამარჯობათ...-გამარჯობათ, მეც იქ მივალ,სადაც თქვენი მიჯნა არი,ერთი ჩუმი ჯეილი ვარ,ჩემი ქვეყნის ერთი ლარი.უფრო მარჯვედ, უფრო მკაცრადდავდგეთ ჩვენი ქვეყნის კართან.მთება გახედეთ! ქვების ნაცვლადძვლები ყრია ქინაპართა.მზეს სიშორე არც ენებოს,ლეგა ღრუბელს ცამ აჯობა.-გამარჯობათ, არსენებო,.-როსტომებო, გამარჯობათ!..* * *იქ კი, სადაც კვიპაროსებსდაუხრიათ წამწამები,ნაძვი რტოებს იგოროზებს,გრიგალისგან ნაწამები,დგას ძეგლი და ქალაქს იქითგზებსა სინჯავს ცივი მზერა,ან ქარებში იბრძვის ფიქრით,ან შორეულ ხანძრებს ზვერავს.და ერთ დილით ბაღში ერთგანკოლმეურნე ქალი შედგა,დააყურა ხეთა დუმილსდა, უცნაურ გრძნობით სავსემ,ძეგლს შეხედა, მერე ჩუმიფიქრობდა და იდგა ასე.იდგა, სიო მთებსა შლიდა,ტანიც ისე მოტრიალდა,მხოლოდ წარბი მოიშვილდა,მხოლოდ თვალი მოწყლიანდა.გულმაც წუთით იგრძნო სევდა,ნამდვილი და მაინც შორი,მერე ქუჩას მისდევდა დაჩურჩულებდა:ბორის!..* * *ქართლის მიწავ უტკბილესო,საყვარელო ქართლის მიწავ,ჩვენს ცხრათვალა დიად მზეს დაჩვენს ალისფერ დროშას ვფიცავ!ამ მწვანე ხეს, ძვლებზე გაზრდილს,ამ ლოდების ხავსს და ნაჟურს,კავკასიონს, ცამდე აწვდილს.შვნაბადას, გულდაჟანგულს,ამ ბუცქებს და იმ ქერა ნისლს,დილაობით შენ რომ იცვამ,დაცემულთა დაქცეულ სისხლს,დაღუპუილთა ხსოვნას ვფიცავ,ქარსა ვფიცავ, ხეს რომ არხევს,სანამ ნისლებს შემოახვევს,სააკაძის ხმალის ნატეხს,უკვდავებით ნათილისმარს,ნარიყალას წარსულ სახეს,აწ დარცენილ ლიბოს ვფიცავ!ვფიცავ სვანის ნათქვამ ლილეს,ვფიცავ ჩემი ლექსის ნინევს! -თუ ოდესმე, როგორც ძველად,ამ ცას ვინმე შეგვეცილოს...წმინდა ვალის მისახდელადუყოყმანოდ შეგეწირო.მოვკვდე ისე ღიმილმჩენი,ვით კვდებოდნენ გმირნი ძველად.რომ, სამშობლოვ, საქმე ჩემიდარჩეს შენდა სადღეგრძელოდ.* * *ჩემო მიწავ!ლაჟვარდებშივინც ქარს შეხვდა გამკლავებით,ვინც გაღეღილ საგულეშიჩაიბნია ვარსკვლავები,ვინც შებორკა მტრების ზრახვა,ვინც ქმნის მუდამ, - იგი მე ვარ.მე ჩემს თბილისს მალე ვნახავ,მე ნაომარ არწივს ვგევარ.შორს სახელი გამივარდა,შორს წასულან ჩემი ხმები.მე ოცი წლის გმირი ვარ დასაუკუნე მიმაქვს მხრებით.
1938 წელი. თბილისი
გელოვანი მირზა

გელოვანი მირზა: სხვა ნაწარმოებები

მსგავსი ნაწარმოებები

დესპანი