პოეზია · ლირიკა
ალუდა ქეთელაური
ვაჟა-ფშაველა 1861–1915
(ხევსურების ცხოვრებიდან)
Iმაცნე მოიდა შატილსა:- ქისტებმა მოგვცეს ზიანი,დაგვიწიოკეს მწყემსები,ავნია, ავი-ზნიანნი.ალუდა ქეთელაურიკაცია დავლათიანი,საფიხვნოს თავში დაჯდების,სიტყვა მაუდის გზიანი;ბევრს ქისტს მააჭრა მარჯვენა,-სცადა ფრანგული ფხიანი.ცუდას რად უნდა მტერობა,კარგია მუდამ მტრიანი!ქისტებს წაუსხამ ცხენები,ალუდაისიც ფთიანი.გუმან აქვ, გადაავლიონარხოტის თავი მთიანი,გადაბერტყინონ ნალითაქუჩი მთებისა ცვრიანი.ეს რო ალუდამ გაიგო,თოფს დაუპირა ტალიო;აისხა იარაღები,გააფხავიდის ხმალიო;გაუშინჯიდის ვადანი,ხმალს არ მაუტყდეს ტარიო.ცისკრის ხანია, მტერს მისდევსკლდის შავარდენი ჩქარიო.გათენებისას ჭიუხშიშურთხმა დარეკა ზარიო,ძაღლებს-კი სძინავ თეოზე,ჯერ არ გაშლილა ცხვარიო.მალე შააგდო ალუდამქისტების ნავალს თვალიო.მარჯვედვე გადაეწია,თოფმა გაიღო ჩქამიო:ერთს ქურდ-კანტალას ღილღველსაცუდი დაუდგა წამიო;გადავარდება ცხენზეით,ყელ-თავქვე ეკიდებისა;ნატყვიარი სჭირს ბეჭის თავს,ზედ ცეცხლი ეკიდებისა:ამხანიგ-მოკლულ ღილღველიჩახმახსა ეზიდებისა.გამასტყვრა მუცალის თოფი,-კლდის პირი დაიშლებოდა,ნაძოძი ტყვიის ალუდასკალთაში ჩაეშლებოდა.- არა გჭირსაა, რჯულ ძაღლო?! -მუცალი ეუბნებოდა.- ნუ გგონავ, მჭირდეს, რჯულ-ძაღლოყმასა გუდანის ჯვრისასა.ხმა ალუდაის თოფისაჭეხასა ჰგვანდა ცისასა.- არ მოგხვდაუა, რჯულ-ძაღლო? -ისევ ეძახის იმასა.- მუცალს არა სჭირს, რჯულ-ძაღლო, -ნამტვრევს მაშლიდა კლდისასა...- ოჰო, ქუდ გაუხვრეტია,წვერებსა სტუსავს თმისასა.- მაღლა დაგიცდა, ბეჩავო,კენჩხას არა სჭირს ძვლისასა.გამოსტყვრა მუცალის თოფი,ტყვია ჩქამს იზამს მქისესა,გაუტეხს ქეთელაურსასაპირის-წამლეს რქისასა.- არც ახლა გჭირსა, რჯულ-ძაღლო?! -ზედაც დაჰვედრებს იმასა.- არა სჭირს, არა, რჯლ-ძაღლო,ყმასა გუდანის ჯვრისასა,გამმარჯვედ ჯვარი დაჰყვების,ძალს შაახვეწებს ღვთისასა.გულს არ ჰხვდა, ნუ გეგონების,ამტვრევდა წამლის ქისასა.რაკი სრევაზე მიდგება,ჯავრს არც მე შავჭამ მტრისასა.შატილიონის ნასროლიქისტს უმტვრევს გულის ფიცარსა.- არც ახლა გჭირსა, რჯულ-ძაღლო?! -შამაუჭყივლებს ქისტასა.- გულში მჭირს, გულში, რჯულ-ძაღლო,ვაჰ ცდასა მუცალისასა!ძმაც ხო მამიკალ, მეც მამკალ,რა ვუთხრა მადლსა ღვთისასა?მუცალს არ სწადის სიკვდილი,ფერს არა ჰკარგავს ცდისასა,მაჰგლეჯს, დაიფევს წყლულშიაწვანეს ბალახსა მთისასა.ერთიც ესროლა ალუდას,ხანს არა ჰკარგავს მგლისასათოფიც ალუდას გაუგდო.ერთს კიდევ ეტყვის სიტყვასა:- ეხლა შენ იყოს, რჯულ-ძაღლო,ხელს არ ჩავარდეს სხვისასა.სიტყვა გაუშრა პირზედა,დაბლა გაერთხა მიწასა.ალუდას თოფი არ უნდა,ატირდა როგორც ქალიო;არ აჰყრის იარაღებსა,არ ეხარბება თვალიო.თავით დაუდვა ხანჯარი,ზედ ეკრა სპილოს ძვალიო,გულზედ ძეგლიგი დაადვა,მკლავზედ ფრანგული ხმალიო.მარჯვენას არ სჭრის მუცალსა,იტყოდა: ცოდვა არიო;ვაჟკაცო, ჩემგან მოკლულო,ღმერთმა გაცხონოს მკვდარიო.მკლავზედაც გებას მარჯვენა,შენზედ ალალი არიო,შენ ხელ შენს გულზედ დამიწდესნუმც ხარობს ქავის კარიოკარგი გყოლია გამდელი,ღმერთმ გიდღეგრძელოს გვარიო!სიგძივ გაჰხურა ნაბადი,ზედ გადაადვა ფარიო.
II
მზემ აიწია ცაზედა,ნისლებმ დაწირეს ხევები;მისჯარებიან ცის კიდესკავკასიონის დევები.აშლილან სანადიროდაქორებ, ფრინველთა მლევლები;სოვნი არწივებს მასდევენ,მუქთად ჭამისთვის მხლებლები.ჯიხვნი მაებნენ მყინვარსა,მადლი რქათ ადგა ღვთისაო.ხევი-ხევ შამოყრანტალებსყორანი ავის ხმისაო:“მამკვდარა ქისტი მუცალი,თვალნ უნდა ვსჭამნე ყმისაო,გულ-ღვიძლი ამოვარიდო,კალთა დავხურო მხრისაო”.შატილს ჯერ არ ჩასწდომიაშუქი შუადღის მზისაო,არ ჩაუშვებენ ჩამსვლელსა,ცა ახურია კლდისაო.ყმა მოიდოდა გორი-გორ,არ ეწონება თავია;პირს დასწოლია ნისლები,გულით ნადენი, შავია.ტახტაზე დაუკიდებავმუცალის ძმისა მკლავია,ვერცხლით მორთული ბაზალა, -ეგ ხოროსნული ხმალია.მეება ჭიუხიანსა,სადაც იმედას ქავია,ზაფხულს თოფის ხმას იყურებს,ზამთარ ჩამუდის ზვავია.ბევრჯელ მაასწრო დელგმამა,ჰყეფდა ყორანი შავია.დაჰფამფალებდა თავზედაგაუმაძღარი სვავია,ვერვინ მაჰრივა იღბალი,ვერავინ უყვა ავია.ურჯულოს ხელებსავ ადნობსზედ მზის სხივები მწვავია.გველმა ვერ გასჭრა ლიბოი,დღესაც ცოცხალი არია.ზოგჯერ ავდარი დადგება,ზოგჯერ მზე ბრწყინავს, დარია.რა უყვათ, ბევრი უნახავულვაშ-აშლილი მკვდარია!ბევრჯელ წასულა საჭალოდდახოცილთ სისხლის ღვარია;შაუღებია წითლადაავი არდოტის წყალია.ვისაც მტერობა მასწყურდეს,გააღოს სახლის კარია,სისხლ დაიგუბოს კერაში,თვითანაც შიგვე მდგარია.ღვინოდაც იმას დაჰლევდეს,პურადაც მოსახმარია.პირჯვარი დაიწეროდეს,მითამ საყდარში არია.სისხლშია ჰქონდეს ქორწილი,იქ დაიწეროს ჯვარია,დაიპატიჟოს სტუმრები,დაამწკრიოდეს ჯარია.სისხლში დაიგოს ლოგინი,გვვრდს დაიწვინოს ცალიაბევრი იყოლოს შვილები,ბევრი ვაჟი და ქალია;იქვე საფლავი გათხაროს,იქ დაიმარხოს მკვდარია.შენ რო სხვა მაჰკლა, შენც მოგკვლენ,მკვლელს არ შაარჩენს გვარია.შატილს გადმოდგა ბანებზედხევსურთ ქალი და რძალია,გამეეგებნენ ალუდასძმა, ძმისწულები სამნიაბევრს უნდა ამბის გაგება,ბევრნი მოკიდნენ სხვანია.მიულოციან ალუდას:- სახელიანიმც ხარია!ბებერი ჰკითხავს უშიშაალუდას ამბავს ცდისასა.უამბობს ქეთელაურიამბავს ღილღველის მგლისასა:“აქით წასულმა, უშიშავ,კვალი შავაჭერ მთისასა,მოკლედავ გადავეწივე.ნავალ დავატყვე ქვიშასა.ორნ იყვნენ, თოფი ვიხმარე,წვერს ვერ ვუწვდენდი ხმლისასა.იმ ცხონებულსა მუცალსა,რკინა სდებიყო გულადა!- რას ამბობ? ქისტის ცხონებაარ დაწერილა რჯულადა.- მით ვაქებ ვაჟკაცობასა,არ იყიდება ფულადა.სამ მე ვესროლე. სამ - იმან,მესამით დავასრულია.მკერდზე ნაკრავმა ტყვიამაგაუნაძოძა გულია.ნატყვიარს ბრძამით იფევდა,ისრე დალია სულია.სულს არ აცლიდა ამოსვლას,კიდევ მიხსენა რჯულია.ჩვენ ვიტყვით, კაცნი ჩვენა ვართმარტოთ ჩვენ გვზდიან დედანი;ჩვენა ვსცხონდებით, ურჯულოთკუპრში მიელის ქშენანი.ამის თქმით ვწარა-მარაობთ,ღთიშვილთ უკეთეს იციან.ყველანი მართალს ამბობენგანა, ვინაცა ჰფიციან?!ვერ გავიმეტე მუცალიმარჯვენის მოსაჭრელადა,გული გამიწყრა, არა ჰქნა,რაც საქნელია ძნელადა:“დაე დააკლდეს სახელსა,მე გირჩევნივარ მრჩევლადა”.ხევსურთა ახალ-უხლებიგადაიქციან ტყემლადა,ავად შაჰხედნეს ალუდას,შაუძრახნიან ხმელადა:“მოკვდი, სიკვდილი გირჩევნავ,რა ხარ სიცრუის მთქმელადა;აიხსენ გველის-პირული,დიაცთ გადუგდე ცხემლადა:ფარი - ქსლის ჩასაბეჭავად,ხირიმ - გაუდვან გარადა;დამბაჩა გამოადგებისთსაბრუნლად, თითისტარადა!გამოჰქცევიხარ ქისტიშვილს,გადუქცევიხარ ქალადა.მაჰკალ, მარჯვენა არ მასჭერ,უკვენ მისდევდი მა რადა?!”ზურგი აქციეს ალუდასპირითა ჯავრიანითა;თავ-თავის სახლებს მიჰმართესჭერხოთით კარიანითა.გაწირეს ქეთელაურიგულითა ნარიანითა,სახელსა ალუდაისასიძახდენ ბრალიანითა,შატილს მინდიაც მოიდაზერდაგით რვალიანითა,წელზე ნარტყამის ფრანგულით,მკლავითა ფარიანითა,თორმეტის ქისტის მამკლავიშუბითა ტარიანითა.ირემს ჰგავ მინდის წითლაიშუბლითა მთვარიანითა.ალუდას აუგს ეტყოდენსიტყვითა შხამიანითა.იწყინა, შუბლი დაკეცანაოჭით ზარიანითა.- ნუ იტყვით ვაჟკაცის აუგსენითა ქარიანითა.ადვილად მტერი მოგიკვდესთ,ადვილ გავიგო მართალი.ბევრ დაღონება არ გვინდა,ერთი დღის მეყოს საგძალი,გზა-კვალი არ ამერევა,ყოველ მხრივ ვიცი სავალი,დღესავ მოგივათ მინდია,მანამ დაბრძანდეს მრავალი.ქუსლი ჰკრა, წითლა გამალდა,ნიავქარივით მავალი.
IIIდაბნელდა, წყალნი ტირიან,კალთა გვეხურვის ღამისა;დროა ვარსკვლავთა ჟიკჟიკის,მცვრევა ბალახზედ ნამისა,მკვდართ სულთ საფლავით გამოსვლის.დრო მათ სიმღერის წყნარისა.დევნი გამოვლენ კლდიდამა,ხევ-ხუვში ეხეტებიან.ყველამ ივახშმა და ახლასაძილედ ემზადებიან.- პურ მიირთვიო, - ალუდასდა-დედან ეხვეწებიან.- მე პურ არ მინდა, დედაო,გული შამეკრა რადამე,წუხელ ცუდ სიზმრები ვსინჯე,რიგში ვიყოდი სადამე.წინ გვედვა მიცვალებული,ხევსურნ შაწყენის ისხდენა.სალაშქროდ დამზადებულნი,ზოგნი კარებზე იდგენა.მენაც იქ ვიყავ, ვტიროდი,როგორც წესია კაცისა.გუმანი მქონდა სალაშქროდ,ხანიც მოვიდა წასვლისა.ერთს წამს ხელ ვინამ დამტაცა,ტარი ჩამიდვა ხანჯრისა.შავხედენ, მუცალი იყო,ტანთ ეცვა ჯაჭვი რვალისა,გულზე ემჩნივა ნიშანიმე-დ იმის ბრძოლის წამისა,ეფინა ნატყვიარშიალეგა საფევი ბრძამისა,კლდედ იდგა, გაუტეხლადა,ცრემლ არ ჩამოსდის თვალისა.“მინდა სიკვდილი, არ ვკვდები,მამკალო, მითხრა ხვეწნითა.თქვენ დაგრჩეს წუთისოფელი,მე-კი წავიდე ქვეყნითა,დაძეღით, ხევსურთ შვილებო,ლაშქრობით, ხმლების ქნევითა”დავჯე, ჯამ ვინამ დამიდგა,კაცის ხორც იყო წვნიანი,ვსჭამდი, მზარავდა თუმცა-ღაკაცის ხელ-ფეხი ძვლიანი.რასა ვსჩადიო, ვსჯავრობდი,უმსგავსი, შაჩვენებული.“ჭამეო, რამამ მიძახა, “ნუ ჰხდები გაშტერებული:კიდევ მიმირთვით ალუდასწვენ ხორცი გაცხელებული”.მიმატეს კაცის ულვაშითწვენ-ხორცი შანელებული...სიზმართ დამტანჯეს, იმით ვარგუნება-აღელვებული.
IVთენდება, მთის წვერნ დაწითდენ,ნისლნი აგროვდენ მთებზედა.დგება, იღვიძებს სოფელი,მგზავრი მიდ-მოდის გზებზედა.სოვნი სამგზაგროს წავიდენ,მთა-ბარს მაავლეს თვალია;რამდენს ფრაშ-ფრაშში არიან,ცას ვერ გაავლეს კვალია!ვინ მოდის წითლის ცხენითა,გამაიარა წყალია?- მოხველ მშვიდობით! - მინდიასხევსურთა შაუძრახნიან. -რა მაიტანი ამბავი? -შორითვე დაუძახიან.- ახლებო, სისხლი გიფუისთ,სჭრითა და ჰკერავთ გულითა,გულს ათრევინებთ გონებას,თავს აჭრეინებთ ცულითა,ადვილ ვერ იცნობთ ვაჟკაცსამის ვაჟკაცურის რჯულითა!ერთურთს ნუ დააჩაგვრინებთ,გული-დ გონება ძმანია.მართალი არი ალუდა,თავს არ დამექცნენ ცანია!თუ არა გჯერათ, ქისტისა,აი, მოჭრილი მკლავია.ენა ქარქაშში გეჭიროსთ,ადვილ ნუ იტყვით სიტყვასა,ადვილ ნუ იტყვით ვაჟკაცზე,არა ვარგაო, იმასა!ხელი ალუდას მიართვის:- წაიღ, მიაკარ ქავადა!- თუ ხელის მოჭრა მდომიყო,გან ვერ მოვსჭრიდი თავადა?ვერ გიქნავ კარგად, მინდიავ,საქმე მოგირთავ ავადა;რაად მინდარის, ვერ მიხმლობს,არ გამოდგება ფარადა;მთაში წავიღო, არ მითიბს,არც მარგებს თივის კავადა.წაიღე, თუ გწამ უფალი,ნუღარ მაჩვენებ თვალითა.კაის ყმის მარჯვენა არი,გული მეწვება ბრალითა.რაად სწყრებიან ხევსურნი,რადა ტყვრებიან ჯავრითა?!მტერს მოვკლავ, კიდევ არ მოვსჭრიმარჯვენას მაგათ ჯაბრითა!“წესი არ არის მტრის მოკვლა,თუ ხელ არ მასჭერ დანითა”.ვაი ეგეთას სამართალს,მონათლულს ცოდვა-ბრალითა!
Vჟამი მოვიდა საუფლო.ხალხი ხატობას დიოდა:უნდა აცნობონ ბატონსავისაც-კი რამა სტკიოდა.მოქუჩდა ქალი და კაცისახვეწრით ცხვრით და ხარითა;მიართმევდიან ბატონსასახვეწარს ბეღლის კარითა.ეს ვინ-ღა მოდგა, ნისლივით,თითბრით ნაზიკის ხმალითა?ხევის ბერს აძლევს მოზვერსა,დადგა დახრილის თავითა.- ვის ამწყალობნებ, ალუდავ,ამა კურატით შავითა? -ჰკითხავს ალუდას ხუცესიგადაწეულის მკლავითა.დიდია ჩვენი ბატონი -გუდანის ჯვარი თავითა,საყმონიც ძლიერნი ჰყვანან,ღვთითა და ღვთისა ძალითა.კარგი ყმა უყვარს ბატონსა,წყალობა ემეტებისა;ვაჟკაცნი იმედიანნიჩვენს ბატონს ებედებისა.მითხარ სახელი, ვის სწირავ,იმასამც შაეწირება.ხანჯარს აიძრობს, დიდებისსათქმელად დაეღირება.- ეგ სამხვეწროა, ბერდიავ,ძოღან მოკლულის ქისტისა.მუცალს ეტყოდენ სახელად,მაუნათლავის შვილისა.კარგადაც დამიწყალობნე,გამიმეტებავ მისთვინა,როგორც უნდომლად მოკლულისთავის ლამაზის ძმისთვინა.- გაურჯულებულს არჯულებ,შენ ეგ არ შაგიხდებისა,ქისტისად საკლავის დაკვლაკარგად არ მოგიხდებისა.მამით არ მოდის ანდერძი,პაპით და პაპის-პაპითა,გონთ მოდი, ქრისტიანი ხარ,ურჯულოვდები მაგითა;ეშმაკს ნუ მისდევ... ეგ სიტყვაროგორ ამოგცდა ბაგითა?!რამდენ სხვა მაჰკალ, შენს ქავზეხელებ ჯღრდესავით ჰკიდია.ზოგი ლეკისა, სხვა ქისტის,მარჯვენეების ხიდია;ციკანიც არვის დაუკალ,განღამც კურატი დიდია.როგორ ვახვეწო უფალსაძაღლი, ძაღლების ჯიშისა,მანამ სჯობს, ცანი დამექცნენ,ზურგი გამისკდეს მიწისა,ან თუ ზღვამ დამნთქას უძირომ,სადილი ვსჭამო ქვიშისა!ფერი ედება ბერდიას,ფერი სხვა-რიგის შიშისა.- ზღვენსა ნუ გამიმსუბუქებ,მადლი თუ გწყალობს ღვთისაო,ყმა ვარ მეც გუდანის ჯვრისა,ხევსური თქვენის წყლისაო,მითომ ერთნი ვართ, ბერდიავ,მცხოვრებნი ერთის მთისაო.-ტყუილად სცდები, ალუდავ,ტყუილად იცვეთ პირსაო.გაჯავრდა ქეთელაური,ფერი დაიდვა მგლისაო;ხელი დაიკრა ფრანგულსა,შუქი ამოხდა მზისაო.უქნივა მოზვერს ქედზედა,თავი მიგორავს ძირსაო.თან შაეხვეწა ბატონსა,ნუ შამიცოდებ შვილსაო,ალლადა ჰქონდეს მუცალსა,მაგ მოუნათლავ გმირსაო.ბერდია ჯაგარაშლილიხალხისკე იზამს პირსაო.- გაგონილაა, - იძახდა, -ასრე აგდება რჯულისა:საკლავს თვითონ ჰკლავს ალუდა,მამხსენე ქისტის სულისა,ხალხო, მინდარის გავიგოპასუხი თქვენის გულისა.დაჯარდით, ხევსურთ შვილებო,ყველანი - დიდნი, მცირენი, -სამართალი ვქნათ, ვუმტვრიოთალუდას სახლის დირენი;ნუ დაინანებთ, ექმნენითცოლ-შვილის ამატირენი.მოკვეთილ იყოს, სხვა ქვეყნისცა-ღრუბლის შანამზირები.წადით, უმტვრიეთ შავ-ბნელსასახლისა, ციხის კარები.ცეცხლი მიეცით საძნოვარს, -ცასა სწვდებოდეს ალები,სათემოდ გამოირეკეთცხვარი, ძროხა და ხარები.შატილს ცოლ-შვილი უტირეთ,გუდანს - შინშნი და ქალები;ჰრისხამდეს ჩვენი ბატონი,არ არის შესაბრალები.ამის გამგონე მინდიასმაუწყლიანდის თვალები,ვეღარასა ჰშველს ალუდას,გულზე გადიწყვის მკლავები,შასმულებმ ხევსურთ შვილებმამაიმარჯვიან ფარები,უნდა სცან ქეთელაურსა,კაპასად ჟღერენ რვალები.ჯარად დამსხდართა ხევსურთათავზედ წაადგა ბალღები,ერთს ხელში დაუჭერიამარჯვენის ნახრავ ძვალები.- ვაჟნო, ვინდომებ თქვენთვისაწყალობას ბატონისასა,საკარგყმო დამალეინეთ,მოგიტანთ ხელსა მტრისასა.ყორანს მიჰქონდა ბრჯღალითა,ყურეს უმარჯვდა კლდისასა.იმ დროსა ვსტყორცნე ისარილაღად მიმავალს ცისასა;მართალ გამოდგა ნასრევი,ყორანს უვლიდა ფრთისასა;კლანჭით გაუშვა ნადავლი,გადმეესრია მიწასა.- მუცალის მარჯვენა არი,მიზეზი ხევსურთ რჩევისა, -წყრომით იტყოდა მინდია,-მიზეზი იმათ წყევისა;მე მივუტანე ალუდას,ფერი დავადევ წყენისა;რო არ მიიღო ალუდამ,სიღრმე ვაჩვენე ხევისა.- წაიღეთ, - ამბობს ბერდია, -ტოტი ურჯულოს ძაღლისა,არა ვართ ხევსურთ შვილებიყმანი ეშმაკის, ალისა.ძაღლს მიუგდიან საჭმელადხელი მუცალის მკლავისა.პირი არ ახლო ქოფაკმა,მორთო ღმუილი ბრალისა.ხევის ბერ იტყვის ბერდია:- ხევსურნო, ნახეთ თვალითა:ძაღლი ძაღლის ძვალს არ სტეხსო,თქმულია იმავ თავითა.ქისტის მარჯვენას ბალღებიდაბლა ათრევენ კავითა.
VIთოვლი სთოვს, ქარი ბობოქრობსყელებ შაკრულა მთებისა;ჩამოდის ხევად ზოვები,ჩამონასხლეტნი კლდებისა.გაუბამ ყინულს ლურჯადაუბე-კალთები წყლებისა,მიუნაქრია ერთიანვიწრო სავალი გზებისა.ვის მასწყენია სიცოცხლე,გზას ის ვინ გაუდგებისა?წინ მიდის მგზავრი, მიჰკვალავს,ხუთიც უკვენა ჰყვებისა.სიმშილით შაწუხებულიმთას ღმუის ჯოგი მგლებისა.“კარგს ნურას ჰნახავთ, ხევსურნო,”ერთი დიაცი სწყრებისა.“ავაჰმე, ჩვენო სახ-კარო,ქვა-ქვაზე აღარ დგებაო,ციხეზე, ჭერხოს ბოძებზეეხლა ყოვები სხდებაო”.დედა ეტყოდა ალუდას:- შვილო, იარე ნელაო,შენთან ვერ გავძლებთ ვერც მენა,ვერც შენი ცოლი ლელაო,ბალღები აგვიბოჟირდა,ხელ-ფეხ დაგვიზრა ძნელაო.ვაჰმე, რა უგზოდ დავდივართ,ვაჰმე, როგორა ბნელაო!ნეტავ არ დასჭირდებაახევსურთა შენი შველაო?!ვის რა წყალ-ჭალა გვისტუმრებს,სად რა-რა დავილევითა?უბინო უსახ-კარონისხვაკანაც დავიწყევითა.ვეღარ მიუვალთ ჩვენს სახ-კარს,გაღმა შატილის ხევითა.თავის მიწა-წყლის გაწირვაძნელი ყოფილა მეტადა;მამაკვდავს დავფერებივარ,გონი გამხდია რეტადა.მუხლებ არ მამდევს, გულშიაბნელი ჩამიდგა სვეტადა.ვაჰ, მამა-პაპის საფლავნო,კლდენო, დამდგარნო მწვეტადა!ჯავრობით ეტყვის ალუდა:- დიაცნო, ნუ ხართ ყბედადა,მოდით, მამყევით, ვიდინოთ,ღმერთმ ეს გვარგუნა ბედადა,ჯვარს არ აწყინოთ, თემს ნუ სწყევთ,ნუ გადიქცევით ცეტადა!ერთხელ მაუნდა ალუდას,ერთხელ მობრუნვა თავისა:“მშვიდობით, საჯიხვეებო,გამახარელნო თვალისა!მშვიდობით, ჩემო სახ-კარო,გულში ამშლელო ბრალისა!მშვიდობით, ჩვენო ბატონო,ყმათად მიმცემო ძალისა!”გაწირეს მგზავრთა სამუდმოდწყალი და მიწა თავისა.შტერად დამდგარან მთის წვერნი,ისმის ხვივილი ქარისა.გადვიდნენ, ქედი გადავლეს,თხრილი აღარ ჩანს კვალისა.ერთი მაისმა შორითამწარე ქვითინი ქალისა.