↔
დესპანი
შენ სამშობლოში შენი ოჯახის დესპანი უნდა იყო და სამშობლოს გარეთ - შენი ერის დესპანი,
რადგან შენი საქციელი შინ, შენი ოჯახის სახეა და გარეთ - შენი ერის! ...
ჭაბუა ამირეჯიბი - "დათა თუთაშხია"

პოეზია · ლირიკა

მთაში

ვაჟა-ფშაველა 1861–1915

2025-04-137 წთ საკითხავი12784 ნახვა

—
(შემოდგომის სურათები)
Iაგრილდა. ჯანღისაგანააღარ სცანს მთები, ხევები;შვიდის წლის ნაცივარს ჰგვანანფერ-დაკარგული ხეები,თუ შიშის ზარმა შეიპყროჯავშნით მოსილი ტყეები?არ ვიცი, მხოლოდ ეს მიკვირს,ჰფანტვენ ტანსაცმელს ნებითა,მთელ სარჩო-საბადებელსამიწას უძღვნიან კრებითა!რა ჭკვამ გაგიჭრათ, ხეებო,არ ვიცი, რასა შვრებითა?!მალევ თავს უხრით ზამთარსა,იმის სურვილსა ჰყვებითა!ირემი ქორ-ბუდიანიშიმელაებს ჰგრეხს რქებითა;უხმობს ფურს, დადის, დაეძებსშეჭირვებული ვნებითა.
IIიცრემლებიან ღრუბლები,ზაფხულის წასვლას გლოვობენ;ეძებენ ვარდთა, იათა,მაგრამ ვეღარა ჰპოვობენ.საწყურიან ნამი ასხურონდა დაეკონნე ბაგესა.ბევრჯელ თავისი ამაგიშხამს ასმევს მოამაგესა!სხვა ყვევილებიც ეძებესმთა-ბარი, - ვეღარა ნახესა.დაძრწიან ობლებივითა,ჭმუნვა მოჰრჭმიათ სახესა.ადგნენ გამწყრალნი, ორის დღითგასწიეს უცხო მხარესა.ვნახე, რომ ჩამოეთოვნაგარშემო მთისა თხემები.იგულვენ ძნას და თივასა,ფაცი-ფუცობენ თემები.არ გახდეს საეშმაკოდა,საზოვედ ნაჯაფევები.ცად ვარსკვლავები ჟიკჟიკებს,მიწა გათეთრდა რთვილითა.ხელ-ფეხსა გვსუსხავს, ცხვირსა გვკბენსგრილი ნიავი დილითა.გადმოიარეს წეროთაშვილებით, შვილისშვილითა;ჩრდილოით სამხრეთს მიჰმართეს,იქა სჯობს, იმითა.მიდიან ძახილ-ძუხილით,მწკრივად ღამით და დღისითა.ოღნდ ტაროსი დაუდგეს,გზა არ დაკარგონ მისითა,ვერ იძინებენ საწყლებიმთს არივები შიშითა:უტევენ, აწიოკებენ...მთა სწუხს მგზავრების ვიშითა.
IIIცხვრებიც დაიძრა საბაროდ,ფარა თან მისდევს ფარასა;ზღვასა ჰგავს გადმოვარდნილსა,მოდის, მოჰეკლავს შარასა.გაათეთრებენ მწვანესაშირაქს და ტარიბანასა.წინ თხები უძღვისთ ბელადადამოღებულის ხმლებითა:გულს უმაგრებენ ფარასაოროლით, განა ერთითა.კუდ-გაკრეჭილი ძაღლებიდარაჯად უდგან გვერდითა.თუ სითმე მტერი აუჩნდათ,დაიფარავენ მკერდითა.თან მოსდევს ჯოგი ცხენისა,მოდის საქონლის ნახირი,სავსეა მწყემს-სამწყესოთიორივ არაგვის ნაპირი.ეჰ, მთაო, შემოგვწყრომია,როგორცა ვხედავ, ქვეყანა.კარგი ყოფილხარ მინამდე,ვიდრემდე სარჩო გეტანა, -მინამდე საჭმელს აჭმევდი,იონჯას შაქარ-რეულსა;და ახლა, როცა გაჰკოტრდი,შორს გაგირბიან სნეულსა.როს ამწვანდები საამოდ,გულ-მკერდს შეგიმკობს მყოვანი,თავს დაგესხმიან მაშნა,როგორაც მძოვარსა ბორანი.კვლავ ურცხვად მოვლენ, სიწითლეარ დაეტყობათ სახეზე,მიგთელ-მოგთელენ უწყალოდ,ბაკებს გაჰმართვენ ბაკებზე.მდურვა კი შენი პირიდანარ გაგონილა კაცებზე.შენ ზაფხულობით ჰპურადობ,ყველას ჰმასპინძლობ უხვადა,ჰპატიჟობ ალი-მუსიას,ზედ ეფარება კრუხადა.ბარი კი ამ დროს სარჩოსამაგრა ინახავს მუჭადა,ეწვდება აქეთ-იქითასაზრდოსა დასაბღუჯადა,როს შენ ვერ აძღობ ქვეყანას,ის ეგულება ბურჯადა.ღმერთმა უშველოს ბარსაცა!ნუ ვიტყვით გასაფუჭადა.მადლობას გეტყვისთ, ვისაც კიგული არა ქვს კუჭადა,ვისაც თვალები ხედვად აქვსდა არა დასახუჭადა.ერთი ხართ სიცხის წამალი,ხოლო მეორე - ზრობისა,ორივ ხომ ჩვენი ჭირია,მწამლავი ჩვენის ყოფისა.
IVრა გეშველება, დავკარგეთტურფა ზაფხული მწვანითა,ფრინველნი ათასნაირნი,ტკბილად მსტვინავი ღამითა!წავიდნენ ჩვენი სწორებითოხებითა და ბარითა.ხერხი, ხელეჩო თან მიაქვთ,ცულები, მხარზე ტარითა.გავცქერით გულდაკოდილნიბარად მიმდინრებს ბანითა:კერას უსხედან მოხუცნი,ქალები თითისტარითა, -ბალღები, ტან-ფეხ-შიშველნი,დაუბანელის თავითა.ნორჩები აკვანშ წვანან,შემოსილები ჩვარითა,იღვიძებს ჭერი და კერასაჩეჩლის კბილის ჩქამითა,გაივსეს კალთა-უბენიდიაცთა ნაფარტნალითა.შემოგვღუღუნებს ნიავიდიდის დარბაზის კარითა,გვათრობენ მოხუცებულნიძველებზე საუბარითა.ვათენებთ გრძელს ღამეებსადამტკბაარნი ნაუბარითა.ხანდახან ჩავყრით ხინკალსა,მოგვიდის მამა-გვარითა.ნატრულობს ამ დროს აქ ყოფნას,ვინც გვსტუმრებია ბარითა,ვისც უგემნია ხინკალი,დამტკბარა იმის წამითა.
Vაჟღერებს ჩონგურს მოხუცი,დაჰმღერს ძველებურ ჰანგებსა.მაშ რით გავერთოთ, რა ვუყოთამოდენს სთვლისა ღამესა?!ვისა ჰშურს მდიდართ სიმდიდრე,რა ვუთხრა იმათ ბანკებსა?!ფშაურად როგორ ცეკვავენ,უნდა უცქიროთ ბალღებსა!სიტიტვლე არაფერს უშლისთ,ცხოვლად ახელენ თვალებსა;მოაგონებენ მოხუცტაახალგაზრდობის წამებსა.კერაზე ცეცხლი გიზგიზებს,შეშა უწყია ჭალისა,ზოგი ვირებით ნაზიდი,ზოგიც ნატვირთი ქალისა.ჭირიმე იმის ტტკრციალის,ჭირიმე იმის ალისა!ხანდახან საზანდრებიცაგვესტუმრებიან სტვირითა.რაჭველი ვინმე მხარ-ბრტყელი,მოპარსულისა პირითა,ქებას შეგასხამს ყველასაღუღუნით ენა-ტკბილითა.ბეჩავს კაცს ატარიელებსდა პირის მბანელს ჭირიტადიაცსა ადარეკანებსსატირალზედა ვსტირითა.თავის ქამანჩა-სტვირითა.საცინელი გვაქვს, ვიცინით,როცა ყრილობა გვწადიან,მაღალის ხმითა ვყვირითა,ვეძახით ერთი-მეორესსოფლის თავს სოფლის ძირიტა.თუ აგვიტირდა ბალღები,ვათირებთ პანტის ჩირითა.
VIსაფქვავიც შემოგველია,მრავალი საქმე გვიხდება;ვერცა ვკალოობთ დროზედა,ამას მთის კაცი მიჰხვდება;გვიან გადავრჩით სამკალსა,ზედაც დაგვიდგა ავდარი,მთას შემოდგომით თან ახლავს,როგორც ბოქაულს ჩაფარი.რაც საფქვავი გვაქვს, ვერა ვფქვავთ,ეს წისქვილების ბრალია.აღარვინ ჰმართავს, ამ დროსაიმათთვის ვისა სცალია?მაინც მირბიან წისქვილშიბებერი, პატარძალია,მირბიან გაფაციცებით,თან მიაქვთ დასაფქვავია.იქ ცილაობაც მოხდება,საქმე მოხდება ავია.ლანძღვას მოჰყვება კრივიცადა გაიშლება მკლავია.თუ სარეკელა რაკუნობს,ჩიტოც არ დაუვარდება,მთქმელი და მოკრივალია.ეთური, დუთა მხარს უჭერს -დედამთილი და რძალია.ვინა კითხულობს, თ სადმერჯული და სამართალია:პატრონსაც არ აპატრონებსწოსქვილზე იმათ ძალია’სამივე გათქმული არი,ფიცხელი მეომარია.ჩიტო თოფია - ბერდანკა,სასროლად ფრიად მალია;ეთური დუდასთან ერთადამოღებული ხმალია;თ ვინმე გაიმარტოვეს,ვაი იმის ბრალია!დაიფქვის იმათ საფქვავი,საჯერო, გინდა ხალია.ვინ ეტყვის უარს, ან თავივისა აქვს მოსაკლავია?!
VIIრა წამსაც ავდარს დაიწყებს,მთებს შევცქერივართ ჭალითა.რამდენად ჩამოიწიათოვლმა, მას ვზომავთ თვალითა.გვიახლოვდება ზამთარი,ვინ გააბრუნებს ძალითა?მოიპარება ნელ-ნელატვირთ-მძიმე სურტო-მჭვალითა.თეთრს კბილს გვიჩვენებს, გვიცინის,გული სავსე აქვს შხამითა.მტერსა ჰგავს ფლიდსა, ცბიერსა,დაგმეგობრდება ფერობით.როცა ჩაგიგდებს ხელშია,სულს ამოგხუთავს მტერობით.
VIIIმონადირეებს როდი სწყინთ,გაჰხარებიათ კიდეცა;გამართეს ჯაზეირები,მხარზედაც გადიკიდესა.ნადირის კვალი ცხადად სჩანს,რაც თოვლზე გაივლიდესა:დათვისა, შვლისა, ირმისა,მელა თაგვებსა სთხრიდესა;ციყვები მიჰქსელ-მოჰქსელენკვერნისა დანაბიჯებსა.ჯიხვი სცვავ იმათ ციხესა.იქ მისვლა არ შეიძლება -გაგებული აქვთ ბიჭებსა.ტყეში დასდევენ ნადირსა,მოვლიან კიდით-კიდესა.ჰა, ჰხედავთ ქირსლვაც დაიწყო,თითქო ფქვილს ვინმე სცრიდესა!მანანასავით თავს დაგვდის,აშლის დერეფნის ფიცრებსა.
ეგ არი, დადგა ზამთარი,შეშა უმატეთ კერასა,რაც გაქვს, დაჯე და ჭამია!..არაფერი გაქვს? ითმინე!დღეც საწყლისათვის ღამეა.ზაფხულიც ზამთრობს იმისთვის,ზამთარი შხამზე შხამია;ინატრე, რაც შეგიძლიან,ქვეყნად რაც კარგი რამეა,ზამთარი გაძლევსთ ნებასა,საკმაო დრო და ხანია!
1910
ვაჟა-ფშაველა

ვაჟა-ფშაველა: სხვა ნაწარმოებები

მსგავსი ნაწარმოებები

დესპანი